Ideologie: Idee of Idee fixe!

Door: Maarten Reuderink

PvdA-LogoI Inleiding
Als een partij of groepering het vertrouwen in de eigen legitimiteit of (de legitimiteit van de eigen) boodschap verliest, zoekt ze meestal naar een nieuwe bestaansreden. Organisaties zijn nu eenmaal net organismen: ze willen niet dood. En ook als het geloof geen bergen meer verzet, blijft het bestaan tot de laatste gelovige is overleden. Deze opbeurende inleiding past prima bij de ondergang van het heidendom of het einde van de feodaliteit, maar (voor ons gelukkig(!) niet voor de sociaaldemocratie.

Na de val van het IJzeren Gordijn en de ondergang van de zich ‘socialistisch’ of ‘communistisch’ noemende regiems in Oost-Europa werden de corruptie en verloedering die een combinatie van planeconomie en dictatuur blijkbaar zo kunnen produceren op vele gebieden zichtbaar,. Hierbij werd overigens in het westen onterecht wel gelijk het beeld geschapen dat deze staten voor de bezetting door de Sovjet-Unie niet alleen kapitalistisch (absoluut waar), maar ook democratisch geweest zouden zijn. In de praktijk gold dat alleen voor de DDR, tussen 1919 en 1933 en Tsjecho-Slowakije tussen 1919 en 1938.

Vanaf 1990 was het in Europa de grote mode om er vanuit te gaan dat een ‘sociale’ markteconomie het panacee tegen alle kwalen was. De door de staat ‘gecoupeerde’ markt zou niet alleen voor efficiënte productie en dienstverlening kunnen zorgen, maar ook de soms wel erg harde randjes van het kapitalisme af kunnen slijpen. In de praktijk heeft dat er toe geleid dat de productie en dienstverlening (voor mensen met geld) zijn geoptimaliseerd, maar dat er steeds minder oog is gekomen voor het weg slijpen van de scherpe kantjes van het kapitalisme. Met het badwater van de planeconomie dreigt ook het kind van de verzorgingsstaat te worden weggespoeld. In plaats van de verzorgingsstaat ontstaat de zogenaamde ‘vangnetsamenleving’ waarbij op een voor West-Europees niveau onaanvaardbaar laag niveau een vorm van bestaanszekerheid wordt gegarandeerd.

Hierbij past het de PvdA trouwens absoluut om ook naar de eigen rol in dit proces te kijken. De ideologisch bepaalde keuze voor de markt tijdens de kabinetten Lubbers is tijdens de kabinetten met PvdA- premier Kok eerder versterkt dan geremd. Privatisering, ‘op afstand zetten’ en lumpsumbenadering passen allemaal in deze trend.
Een extra ‘verstorende’ factor is de ICT-revolutie, die de al veel langer bestaande trend van mondialisering ook voor de gewone consument bereikbaar maakte. Producten met een lange houdbaarheidsdatum en sommige diensten (vrachtwagenchauffeurs uit Oost-Europa) kunnen buiten (West-) Europa worden aanbesteed, met de bijbehorende prijs- en loondruk.
Al met al is het nu tijd om de balans van de afgelopen vijfentwintig jaar op te maken en als PvdA te kijken naar de volgende vijfentwintig jaar.

II Vooronderstellingen
Ten eerste: De samenleving is misschien niet maakbaar, maar zeker wel stuurbaar. Ik word er zelf niet direct emotioneel van, maar een schitterend voorbeeld op dit gebied werd gegeven tijdens een programma van BNR (het voorbeeld overigens dat commercie en kwaliteit prima samen kunnen gaan). De directeur van een leasemaatschappij was oprecht verdrietig dat de huidige fiscale maatregelen tot de massale keuze voor één soort auto leidden. De door hem geconstateerde verarming van het straatbeeld heb ik nog niet zo opgemerkt, maar de werkzaamheid van fiscaal overheidsoptreden is hierbij onmiskenbaar aanwezig.
Een ander voobeeld: Het grote bolwerk van het kapitalisme, de VS, voerde tijdens de Tweede Wereldoorlog een zeer strakke regie op haar productiecapaciteit, zelfs inclusief winstmarges, en wist daarmee toch zeer grote successen te boeken.

Een tweede, de laatste tijd helaas wat op de achtergrond geraakte, vooronderstelling is dat juist de PvdA, desnoods in zijn eentje, pal moet staan voor de verworvenheden van de verzorgingsstaat. In een tijd waarin de andere grote architect van de verzorgingsstaat, het CDA, terugvalt in een ideologie van bezuinigingen en fraaie bewoordingen voor bedeling en autonomie in eigen kring, is het aan de PvdA om de verzorgingsstaat en overlegeconomie te verdedigen. Er zijn meer dan genoeg partijen die eigen verantwoordelijkheid (in de praktijk is dat meestal: eigen schuld) in hun vaandel hebben staan, maar de PvdA moet daar niet bij horen.

Een derde , vast gevoelige, vooronderstelling is dat de PvdA macht, invloed en functies vooral moet zien als een middel om zaken te verwezenlijken. Als blijkt dat de PvdA wel medeverantwoordelijkheid krijgt te dragen, maar niet in staat is om zijn eigen uitgangspunten geloofwaardig in beleid om te zetten, is het dragen van verantwoordelijkheid niet meer zinnig. De retoriek van ‘de burgemeester in oorlogstijd’ is maar beperkt houdbaar.
Tot slot: niets is voor de eeuwigheid, tenminste voor de niet-gelovigen onder ons. Het zal andere partijen ongetwijfeld weinig moeite kosten om (helaas) zeker de PvdA te wijzen op de vele malen dat zij is meegegaan met of zelfs meer marktwerking en bezuinigingen heeft geëntameerd, maar daar de nu in vele kringen buiten de PvdA heilig verklaarde Oude Drees ook bijzonder fraaie woorden voor de architect van de Apartheid Verwoerd over had, lijkt me dat wel te dragen.

De PvdA moet dus duidelijk aangeven wat de partij wil en waar deze voor staat en niet eerst met zichzelf alvast gaan onderhandelen om vooral mogelijke, meer liberale coalitiepartners niet voor het hoofd te stoten.

III Uitwerking
Met de opmerking: ‘minder markt en meer sturing’ wordt heel veel gedekt, maar nog minder verduidelijkt. Het gaat dus nadrukkelijk om de uitwerking.

De Zorg.
Volgens de apologeten van het huidige systeem, was de zorg vroeger onbetaalbaar (aan het worden) en waren drastische veranderingen noodzakelijk. Zelfs als dat waar is, is het onduidelijk waarom particuliere winstgedreven ondernemingen daar nu wel brood in zien. Omdat winstmaximalisatie en optimale (mogelijk dure) zorg niet samengaan, is de huidige structuur waarin de zorgverzekeraars de minister ‘adviseren’ welke medicijnen wel of niet worden vergoed een constructie waarin het gevaar is ingebouwd dat onvoldoende rekening wordt gehouden met de belangen van patiënten.
Het verdient dan ook de voorkeur terug te gaan naar een andersoortig uitvoeringsorgaan dan de huidige particuliere verzekeraars, nl. het oude ziekenfonds of de door de PvdA geprpageerde overheids Nv’s en deze dus ook niet al kwartettend uitruilen!

Volkshuisvesting.
De volkshuisvesting was ooit een kerntaak van de Nederlandse regering. Tot in de Nederlandse speelfilm Fanfare wordt het beschikbaar hebben van woonruimte gebruikt als pressiemiddel. Inmiddels worden corporaties aan de ene kant mishandeld met speciale heffingen en zijn het aan de andere kant deels commerciële bedrijven, die de reden van hun bestaan, namelijk het verzorgen van betaalbare huisvesting voor de doelgroep zelf (moeten) ondergraven door de verkoop van hun betaalbare voorraad. Ook hier verdient het de voorkeur om de overheid, bij voorkeur op gemeenteniveau weer meer grip op de corporaties te geven.

(Toegang tot) onderwijs.
Hoewel met de mond altijd wordt beleden dat Nederland het mondiaal nooit kan winnen als het gaat om lage lonen en dat daarom alleen hoogwaardige productie en dienstverlening in ons land een toekomst heeft, wordt het onderwijs op twee manieren afgeknepen. Bezuinigingen en lump sum benadering hebben het onderwijs opgezadeld met schulden. Als het serieus is dat onze economische toekomst bij hoogopgeleiden ligt, moet er in ieder geval voldoende geld naar het onderwijs. Verder is spreiding van kennis en macht een oud sociaaldemocratisch standpunt. Bezuinigingen op beurzen, die in de praktijk altijd tot een vorm van selectie leiden, zijn dan ook zaken waar de de PvdA zich verre van moet houden. Het ‘sociaal’ leenstelsel is verre van sociaal, en het zal zeker voor de bevolkingsgroepen die niet van huis uit geld achter de hand hebben een negatieve invloed hebben op het aantal jongeren dat besluit een HBO- of universitaire studie te gaan volgen. In de afgelopen jaren is het stelsel van studiefinanciering al steeds verder uitgekleed, maar het leenstelsel zal maken dat nog meer talent verloren zal gaan. Dit zal zeker schadelijke gevolgen hebben voor Nederland als kennis-economie.

Sociale Zekerheid / ontslagrecht.
Het is een fabeltje dat Nederland extreem duur of moeilijk was op het gebied van ontslagrecht. Nog verdere uitkleding van ons sociaal stelsel is dan ook onbespreekbaar. Als het herstel daadwerkelijk van consumentenbestedingen moet komen, is het ook van belang om er voor te zorgen dat die zelfde consumenten bereid zijn om geld uit te geven en dat niet allemaal oppotten voor onvoorziene omstandigheden, zoals ontslag of verdere uitkleding van de sociale voorzieningen.

Banken / betalingsverkeer.
Als banken alleen maar slecht waren, was de economische groei sinds 1750 niet zo spectaculair geweest. Verder hebben we met zijn allen toegekeken hoe essentiële taken op het gebied van betalingsverkeer door banken werden overgenomen. De tarieven voor deze dienstverlening zijn in Nederland trouwens bijzonder redelijk.
Al met al is er in Nederland een situatie ontstaan waarin banken te groot zijn om te falen. Het omvallen van een bank leidt ook tot problemen in het betalingsverkeer. Wanneer wij een splitsing maken in betalingsverkeer (de overheid besteedt de belastingvoorziening ook niet uit), spaarbanken (met depositogarantiestelsel) en handelsbanken (zonder depositogartantiestelsel en mogelijk hogere winsten) kunnen handelsbanken naar harte lust speculeren en mogelijk ook failliet gaan zonder dat dat meteen desastreuze gevolgen heeft.
De afsplitsing van het betalingsverkeer van de huidige banken zal ook het inititiatief om nieuwe coöperatieve banken op te richten, vergemakkelijken.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s