Eigen schuld, dikke bult

Door: Patrice van de Vorst

armoede_01Van de week hoorde ik hem in een discussie over armoede alweer aankomen, de piepende kar van de moralistische scharensliep, luidkeels zijn kortzichtige ‘Eigen schuld, dikke bult’ schreeuwend.
Ook de scharensliep reactie heeft te maken met het dominante neoliberale mensbeeld dat nu heerst. En dat is niet in overeenstemming met nieuwe wetenschappelijke inzichten.
Zo roept de scharensliep bijvoorbeeld dat mensen in de armoede geholpen moeten worden, tenzij zij in de schulden zijn geraakt vanwege verslavingen, verkeerd koopgedrag en/of ondoordacht financieel beleid.

Maar verslaving is een hersenziekte, en de vraag is of die ziekte niet verholpen en behandeld moet worden, tezamen met de bijbehorende schulden. Bovendien kunnen kinderen in gezinnen waar een verslaving speelt er weinig of niets aan doen, en vind ik het onze morele plicht om hen tegen deze ziekte van hun ouder(s) te beschermen. Door bijvoorbeeld een kindbewindvoerder aan te stellen, die het geld voor en namens het kind beheert.

Ook verkeerd koopgedrag is niet altijd ‘eigen schuld, dikke bult’. Als je jaren in de financiële stress zit en overspoeld wordt met allerlei reclame voor onmisbare producten in een marktgeleide economie, dan kan de zelfdiscipline zwaar op de proef gesteld worden. Ons brein streeft naar beloningen op de korte termijn, en eigenlijk is daar weinig kruid tegen gewassen. Een keer uit de bocht vliegen kan dus grote en langdurige consequenties hebben voor een persoon en/of diens gezin.
Beetje clementie en mededogen zou hier, in elk geval op basis van wetenschappelijke inzichten uit neuropsychologie, op zijn plaats zijn. Bovendien geldt dat kinderen niet over de portemonnee gaan, maar wel de gevolgen ervaren en voelen.

Tot slot nog iets over de lange en korte termijn van handelen. Stress maakt dat de lange termijn visie sneller en gemakkelijker uit het zicht verdwijnt. Wie dus eenmaal in de financiële stress raakt, heeft grotere kans om een reeks van verkeerde beslissingen op de korte termijn te nemen. Uiteraard met grote gevolgen, maar bijna onvermijdelijk. Ook in deze gevallen kan neuropsychologie verklaren waarom (sommige) mensen keer op keer op keer dezelfde verkeerde inschattingen maken.

‘The poor pay more’. Ook dit element wordt in het armoededebat zelden onderkend. Wie eenmaal in de armoede of op de grens van armoede terecht komt, gaat meer betalen voor dezelfde diensten. Juist omdat rekeningen niet betaald kunnen worden, volgen boeten en incassoverhogingen, die dezelfde dienst soms wel met 50-100% verhogen. Wie eenmaal in deze vicieuze cirkel terecht komt, heeft grote moeite er uit te komen.

Armoede kost niet alleen de persoon of het gezin veel geld en stress, maar ook de maatschappij als geheel. Armoede maakt onproductief, leidt tot psychische klachten en verhoogde aanspraak op zorg en welzijn. Bovendien, in tegenstelling tot de algemene aanname, verlaagt(!) armoede de kans op werk, o.a. omdat werkgevers niet met loonbeslagen en financiële stress te maken willen krijgen. Werk als uitweg uit de armoede wordt op vele manieren gestuit. Onderwerp van een ander blogbericht.

In een sociale democratie passen christelijke waarden en normen als bovengenoemde clementie en mededogen, maar ook empathie, sociale saamhorigheid en hulp aan anderen door het collectief, heel goed. Bovendien lijkt sociaal democratie erg op de wetenschappelijke kennis die nu gegenereerd wordt uit de neurowetenschappen. Sociaal democratie ligt dicht bij de mens. Het wordt tijd om als PvdA een sociaal democratisch mensbeeld te gaan uitventen.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s