Rekenmethode door Patrice van de Vorst

Mijn stelling is dat een neoliberale/kapitalistische opvatting nauwelijks maatschappijvisie heeft maar een rekenmethode is. Als er onder het neoliberalisme al een mens- en wereldbeeld verscholen gaat dan is dat behoorlijk zwartgallig. Een vergelijking met het ‘homo homini lupus est’ van Thomas Hobbes doemt op. De mens is intrinsiek zelfzuchtig, ziet de ander als zijn (potentiele) prooi en is vooral uit op het veiligstellen van zijn eigenbelang.
Niet alleen lijkt mij deze mensopvatting de helft van de ‘waarheid’, daar het aantoonbaar niet strookt met typisch menselijke kenmerken als hulpvaardigheid, gevoel voor rechtsvaardigheid, cooperatie, leven in groepen en familieverbanden, en opkomen voor de zwakkeren en ouderen in de eigen groep.
Maar waar ik mij vooral aan stoor is dat er in dit vermoede mens- en wereldbeeld impliciet sprake is van meten met twee maten. Dat meten met twee maten zien we overal terugkomen. Ik noem enkele voorbeelden.

Ideologisch wordt ergens een (arbitraire) streep getrokken tussen zij die zich schuldig maken aan hebzucht en manipulatie, en zij die het beste met de wereld (lees zichzelf) voor hebben. Donald Trump is daar een excellent voorbeeld van. De eigen groep wordt nooit beticht van hebzucht, ziet zichzelf niet als hebzuchtig, is te weinig zelfreflectief om te doorzien dat de eigen hebzucht in het centrum van de redenering staat.
Ik wijt dit aan het feit dat behoren tot de groep gelijk staat aan geld, macht en invloed hebben en dezelfde denkwijze aanhangen. En aan het ontbreken van kennis en inzicht in ‘how the other half lives’. Concreet betekent dit dat mensen in een uitkering en of in de armoede per definitie moeten aantonen betrouwbaar te zijn en niet te manipuleren. En dat ‘tegenstanders’ van de eigen neoliberale groep maar eens duidelijk moeten aantonen dat neoliberalen NIET hebzuchtig zijn en NIET manipuleren. Feitelijk een omkering van de bewijslast.

Iedereen moet zelfredzaam zijn/worden en er wordt druk geappelleerd aan saamhorigheid en onderlinge hulpvaardigheid, maar ook hier wordt met twee maten gemeten. Ten eerste is de onderliggende aanname volgens mij strijdig met het eigen zwartgallige mensbeeld. Maar dat terzijde.
Ten tweede geldt het principe niet voor de eigen groep. Zij zijn als neoliberaal clupke niet bereid om de opgedrongen saamhorigheid en het maatschappelijke belang om te zetten in concrete acties van hulpvaardigheid, problemen oplossen, anderen helpen. Zoals bijvoorbeeld door belasting te betalen of eerlijk te delen, of op te komen voor mensen die het moeilijk hebben. In de redenering komt dan namelijk een nieuw element op de proppen en dat heet eigen schuld dikke bult. Wie het (financieel) niet redt heeft dit aan zichzelf te wijten. Maatschappelijk succes is een keuze, die vooral en bij uitstek terug te voeren is op het homo homini lupus est. Maar dat is mijn mening.
Bovendien loopt in zulke redeneringen een denkbeeldige streep tussen wij, de neoliberalen, en zij, de anderen. Deze komt o.a. tot uitdrukking in de verschillende zelfbenoemde waarden die neoliberalen veralgemeniseren naar persoonlijk en/of algemeen nut. Niet alle talenten en niet alle individuele persoonlijkheden worden gelijk gewaardeerd. Maatschappelijk belang wordt gerefereerd aan opbrengsten, winsten en bezit. Wie een talent heeft dat geen geld oplevert, of waarvan de waarde niet berekenbaar is, of in geval het individu niet tot volledige (financiele) onafhankelijkheid komt, heeft minder economische waarde. Die waarde wordt dan overigens zelden of nooit gerelateerd aan de uitgangspunten van het ingezette beleid, namelijk de maatschappelijke waarde van hulpvaardigheid en (vrijwillige) sociale inspanning. Juist het beleidsmatige draaipunt van het ingezette beleid onder de participatiemaatschappij.
Wanneer een dergelijk beleid beschouwd wordt vanuit het Hobbiaanse principe dan is het wel verklaarbaar. Wij, neoliberalen, zijn niet bereid om met anderen te delen op basis van ons eigenbelang, en dat is minder belasting betalen en minder overheidsregels, omdat wij onze eigen boontjes kunnen doppen en anderen niet. Dus voor ons zijn de regels niet van toepassing.

Een derde voorbeeld is dat vanuit neoliberaal perspectief ‘de anderen’ vooral niet tot last moeten zijn voor de eigen groep. Ook hier is sprake van een xenofobisch getinte en arbitraire grens tussen wij en zij. De anderen hebben economische nut als consumenten, als zorgafnemers, als huurders, als kennishongerigen, als werknemers, maar worden niet gepersonificeerd en niet gelijkwaardig gewaardeerd. Alle maatschappelijke(!) kosten die gepaard gaan met de bescherming van de belangen van (ex-)consumenten en (ex-)werknemers zijn oninteressant en een last. Een last die geminimaliseerd moet worden als maatschappelijke kostenpost (lees belastinggeld). Dit komt tot uiting in beleidskeuzen als minder overheidsregels, minder uitkering en uitkeringsrechten, minder rechtsbescherming, minder inspraak, minder zeggenschap etc. En weer en opnieuw ligt de actie bij degenen die feitelijk een beroep moeten doen op maatschappelijke en sociale bronnen. Zij moeten veranderen, zij moeten eens goed naar zichzelf kijken, zij moeten iets anders gaan doen!
Wij, de neoliberalen hebben het gelijk aan onze kant, want alle andere opties zijn onbetaalbaar.
De groep nuttelozen moet wel stemmen natuurlijk. Op de neoliberalen, uiteraard.

Ik snap het mechanisme hier achter wel. En daar heb ik en Linksom de PvdA bij nodig. Harder dan ooit.
Iedereen voelt zich in meer of mindere mate aangesproken op de eigenbelangen. En iedereen wil in meer of mindere mate bij de economische elite horen of denkt baat te hebben bij toetreding tot die elite.
Dit zijn ook typisch menselijk eigenschappen. Het is algemeen (wetenschappelijk) bekend dat mensen zich kenmerken door hoop en verwachting, een uitvloeisel van onze eigenschap om te kunnen plannen. En de meesten voelen zich als individu aangesproken door kretologie als ‘jezelf worden’, ‘je talenten benutten’, ‘een persoonlijkheid ontwikkelen’, ‘financieel onafhankelijk worden’ en ‘vrij zijn’.
Nog los van de concrete en feitelijke mogelijkheden om tot de elite toe te treden, treedt opnieuw een ander mechanisme in werking. De elite moet niet te groot worden, want dan wordt het onoverzichtelijk. En dus wordt de lat voor toetreding hoger en hoger gelegd, o.a. tot uitdrukking komend in exorbitante salariëring aan de elite door zichzelf.

Neoliberalisme is geen ideologie. Het heeft een zeer beperkt mensbeeld, en haar eigen zelfzucht via een rekenmodel tot wereldbeeld verheven. Dit rekenmodel is naar mijn mening onvolledig en dient voornamelijk de eigen hebzuchtige opbrengsten zonder de bijkomende lasten en kosten mee te wegen. Kosten en lasten behoren dan plotsklaps en ineens tot de ‘overheid’ en worden gemakshalve afgewenteld op de maatschappij en de algemene middelen. Het is een rekenmodel zonder bijbehorende maatschappelijke verantwoordelijkheden. Zie het voorbeeld van de ABNAMRO en vergelijkbare opvattingen over ondernemerschap. Andere aspecten en vooral mensen tellen niet, zelfs niet als potentiele ‘opbrengst’ in de vorm van werknemer, huurder, zorgafnemer.

Wat mij frustreert is dat de PvdA zich heeft laten inpakken door de neoliberale redenering. Maar nog meer frustreert mij dat de algehele opinie zich tegen de PvdA keert als onbetrouwbaar, niet doen wat ze zeggen en beloven.
Terwijl op de keper beschouwd de neoliberalen niet gedaan hebben wat ze hun kiezers hebben beloofd. Hele volksstammen die zelfredzaam willen zijn, financiele onafhankelijkheid nastreven, vrij willen zijn, werken en studeren om voor zichzelf en hun kinderen een betere toekomst te verwerven, zijn bedrogen uitgekomen en zitten nu op de rokende puinhopen van hun leven.
Zij hebben waarde, zij hebben maatschappelijk nut, zij zorgen voor anderen, zij zijn behulpzaam en sociaal, zij hebben hun hart op de juiste plaats. Maar hun belangen worden in het neoliberale denkbeeld niet behartigd op het moment dat hun economisch nut (zogenaamd) verloren is gegaan.

Mijn stelling is dat het binnen een neoliberaal politiek beleidskader onmogelijk is om de waarden van de PvdA, haar mens- en wereldbeeld, mee te laten wegen. Deze waarden zijn feitelijk neoliberaal non existent.
Dat de PvdA het geprobeerd heeft, siert haar, maar de ongewenste en ongewilde effecten zijn legio. Het wordt tijd om te erkennen dat de oorspronkelijke politieke aanname, een gewogen beleid maken op basis van neoliberale én sociaaldemocratische principes, onjuist is gebleken. In de huidige maatschappelijke transitie, die onomkeerbaar lijkt te zijn, moeten nieuwe manieren gevonden worden om de grote groep burgers die leven en werken langs ons sociale (socialistische) mens- en wereld, opnieuw voorop te stellen in beleidsafwegingen. Als PvdA moeten we concrete invulling geven aan de verwezenlijking van onze ideale maatschappij, waarbij alle mensen meetellen en een maatschappelijke waarde vertegenwoordigen langs een veelheid aan criteria.

Patrice van de Vorst

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s