Politieke partijen in verval

vraagtekens_01

Door: Tom van Doormaal

Fantastische puzzel: waarom koerst het slimste Kamerlid strak af op een verwoestende nederlaag voor zijn organisatie? Voor wie het niet begrijpt: ik heb het over Diederik Samsom. Waarom legt zijn partij hem geen strobreed in de weg? In de partij roeren zich ontevredenen: Linksom, sommige oude bestuurders. Maar de partijtop lijkt tevreden.

Is het de essentie van de sociaaldemocratie: schipperen tot niemand meer weet waar je voor staat? Is het een wanprestatie van de organisatie, van de politieke partij die Partij van de Arbeid heet? Is het een probleem van het functioneren van politieke partijen en algemener van aard? Oh heeft de PvdA de geschiedenis tegen?

Ik onderzoek en twijfel. Voor wie het wil weten, ik voel me sociaaldemocraat, maar niet echt vertegenwoordigd door een partij die de koers nogal kwijt lijkt te zijn. Exit is geen optie. Mij stem is te zwak om gehoord te worden. Mijn trouw verbaast me zelf het meest.

Schipperen der sociaaldemocraten

Zondig zijn ze, de sociaaldemocraten. De scheiding in de Internationale, aan het begin van de twintigste eeuw, leidde tot het Leninistische communisme aan de ene kant en de socialisten, die geloofde in de parlementaire weg en de kleine hervormende stappen.

Ik heb er in deze kolommen wel vaker met enige afstand over geschreven. De geschiedenis van de PvdA toont een zekere tragiek, een voortdurende worsteling met de eigen achterban. Het is als een deal van Faust met Mefistofles, volgens Varoufakis.

Heeft Kok de “rode veren” afgeschud? Den Uyl vond: ”werkelijheidsaanvaarding en concrete hervormingsarbeid kunnen niet zonder perspectief. “ (B. Tromp, “Het sociaal-democratisch programma”, p.473)

Je moet dus iets met die werkelijkheid en je missie is hervorming daarvan, met perspectief. Den Uyl was echt anders dan Kok. Hij was een leider, een straatvechter en onruststoker, veel meer dan de goede bestuurder Kok, die zelf zijn ideologie verloor en de partij mee nam. Dat hebben we geweten.

De huidige coalitie, die werd gesmeed door Kamp en Bos, kan niet veel hervormingsarbeid met perspectief worden verweten. Het ruilen van standpunten ging te snel, de coalitie werd morsig door het zoeken naar meerderheden en improvisatie om de Senaat bij de les te houden. Je kunt ook zeggen: Pechtold was minister in ballingschap.

Is er iets leuks voor links? Ik kan niet veel verzinnen: de sociale werkvoorziening wordt afgebroken, de verzorgingsstaat is over de schutting met de gemeenten gekieperd, die er goed in slagen aan de bezuinigingsdoelen te voldoen. Dat lukt vooral over de rug der zorgvragers. Het wonen is voor huurders veel duurder gemaakt, het wonen in een koophuis goedkoper. De woningmarkt herstelt zich, kraait Blok, maar dat komt vooral door Draghi en het rentebeleid van de ECB en niet door zijn beleid. De miljoenen huurders in de sociale sector betalen, de kopers neuriën. De socialisten doen de moeilijke klusjes (van Rijn, Klijnsma, Dijksma). De VVD maakt alleen een zooi van Veiligheid en Justitie. De PvdA staat er bij en kijkt er naar.

Socialistische partijen

Gaat het elders beter? The Economist geeft een boeiend overzicht. Is het een probleem van de sociaaldemocratische organisatie? Robert Michels schreef er lang geleden over en zijn studie leidde tot de “ijzeren wet van de oligarchie”, ruw samengevat, ‘wie organisatie zegt, zegt oligarchie’. Geen leuke omgeving, die sociaal democratische partijen.

Ik heb een zwak voor de te vroeg gestorven Bart Tromp, altijd buitenbeen, altijd kritisch partijlid. Zijn verhalen lijken, vooral als ze over de gewoonten in de PvdA gaan een bevestiging van Michels. Zowel zijn studie over Het sociaal-democratisch programma als de “Geschriften van een intellectuele glazenwasser” staan bol van de verhalen over machtsconcentratie en slordigheid in een ordelijke raadpleging van de leden. Over paars schrijft hij: “Want een blauw-rode coalitie, die kan mooi de bezem halen door het verstofte land. Privatisering! Deregulering! De tucht van de markt, dat zal ze leren! En anders beslist de politiek, in plaats van dat alles eerst moet worden uitgemaakt in al die corporatistische overlegstructuren waar het CDA zo dol op is!” (p.235)

Was het beeld vrolijker bij Gerhard Schroeder, bij Tony Blair, bij Francois Mitterand? Wie wil kan in de diverse memoires soortgelijke verhalen vinden als die van Bart Tromp.

Heeft de sociaaldemocratie het historische tij tegen? Ik schreef over de Metropool en de klassenstrijd; het idee was dat de klassenstrijd niet is beëindigd, maar geïmporteerd in onze metropolen, door gastarbeiders en vluchtelingen. Een boeiend verhaal is ook dat van Bradford De Long over de betekenis van de bevindingen van Piketty.

Ook Tony Judt, in zijn laatste college vertoont een zekere defensiviteit: er is nog genoeg te doen voor sociaaldemocraten, maar wat precies had hij ook niet helemaal scherp in beeld.

“Incremental improvements upon unsatisfactory circumstances are the best that we can hope for and probably all we should seek. Others have spent the last theree decades methodically unraveling and destabilsing them: this should make us much angrier than we are. It ought also to worry us, if only on prudential grounds: why have we been in such a hurry to tear down the dikes labouriously set in place by our predecessors? Are we so sure there are no floods to come? ( Ill fares the land, p.224)

De procedure van Urgenda tegen de Staat in Den Haag geeft een antwoord: vloeden zullen er komen en de maatschappelijke ontregeling zal groot zijn.

Politieke partijen

Je kunt ook denken: politieke partijen hebben hun tijd gehad. Ze zijn niet beschreven in onze staatsrechtelijke documenten. Ze maken hun sleutelrol, het vormgeven aan de collectieve wil, niet waar. Dat valt even niet op, omdat de kiezer winnaars en verliezers maakt. Wel bij een referendum.

Maar dat kan niet lang meer duren. De populismegolf zal chaos brengen, maar geen nieuwe vorm van richting geven aan de samenleving. Hoe komen wij aan een betere vormgeving van onze volonté general?  In Buitenhof werd over de gebreken van de parlementaire democratie gesproken. Daarbij kwam de relatie tussen de partij en de ledenraadpleging vooraf even voorbij. Gerdi Verbeet vond een raadpleging vooraf beter dan een referendum. Maar diep ging dat niet: het congresseren is geen groot probleem, het gebruik van kennis en inzicht van leden evenmin voor het partij establishment. Het lijkt mij evenwel een kernprobleem, niet alleen voor de PvdA, maar voor alle partijen.

Gaan referenda wellicht helpen? Thierry Baudet kraaide dat de “democratische revolutie was begonnen”. Moge God ons de brug over helpen met zulke revolutionairen.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s