Brexit

brexit_01
 
Door: Tom van Doormaal
 
 
Rampzalige trajecten, terminale remedies

Het openbaar bestuur bezit het fascinerende vermogen om beleidsmatige fouten tot het einde  te volvoeren. Ik schrijf dit op de dag dat de Britten stemmen over hun lidmaatschap van de EU. Was de Britse EU-toetreding een vergissing?

Rampen

Ik moet denken aan ondergang van de Prinsendam, in de Stille Oceaan, voor de Amerikaanse kust. In het verhaal over de ramp in de NRC stond een soort psychologische analyse. Er was een klein gebrek in de machinekamer, maar in de uren die volgden deden de leden van de bemanning ongeveer alles verkeerd en werd het probleem alleen maar groter. Uiteindelijk slaagden zij er in, ondanks hun opleiding en training, het schip te laten vergaan.

Het is een mooi verhaal; stel dat er niets aan de hand was en je zou de bemanning van circa 20 man vragen het schip met blote handen te doen vergaan, het zou ze vermoedelijk niet gelukt zijn. Ik zou het verhaal nog graag eens teruglezen maar kan het nergens meer vinden.

Het vergaan van de Prinsendam doet mij denken aan de EU: goed getraind, competent, bezig met positieve doelen, maar het schip vergaat toch. Inderdaad: als je het als doel zou stellen, zou het niet lukken.

Openbaar bestuur

In het openbaar bestuur zijn we niet erg kritisch of analytisch. Contraproductief en soms volstrekt averechts beleid kan jaren blijven bestaan. Het leidt tot typische gemeenplaatsen, als “repareer niet wat niet stuk is.” Kennelijk is er een grote neiging tot prutsen, tot politiek oordelen en niet rationeel… Kennelijk zijn politiek en rationeel tegengestelde begrippen.

De EU is een proces gevuld met spannende voorbeelden. Er gaat niks boven een goede anekdote. Op het net vond ik verhalen van Yannis Varoufakis, de Griekse Minister die Jeroen Dijsselbloem tot wanhoop bracht met zijn hoorcolleges. Varoufakis vertelt boeiend en anekdotisch over zijn belevenissen in de vijf maanden van zijn ministerschap.

Hij had na een vermoeiende vergadering een glas gedronken met Christine Lagarde en haar gevraagd: “als jullie weten dat je geen oplossing oplegt aan de Grieken, maar het onhoudbare verergert, waarom doe je dat dan toch?” De reactie van Lagarde was voorspelbaar in zijn eenvoud: “we hebben zoveel geïnvesteerd in deze deal dat we niet anders kunnen.”

Daar kan ik wel even op kauwen: dat is bijzonder.  Je doet iets wat niet gaat werken om politieke redenen, of je laat iets na. Zoals de tweede vlieger van de KLM Jumbo op Tenerife, die wist dat de baan niet vrij was toen zijn gezagvoerder vol gas gaf, maar geen corrigerende actie ondernam en daarmee zijn dood tegemoet ging.

Logica

Varoufakis heeft meer van dit soort verhalen: over Dijsselbloem die wil weten of de Griekse minister zich aan de afspraken van zijn voorgangers zal houden, terwijl hij verkozen is met de opdracht om dat juist niet te doen. De Griekse minister reageert behoedzaam: hij respecteert bestuurlijke continuïteit maar is gekozen met een opdracht. Maar de vraag van Dijsselbloem vindt hij eigenlijk onbehoorlijk.

Over Wolfgang Schauble ook, die vindt dat het een dolle boel zou worden, als elke verkiezing in een lidstaat tot een wijziging van het beleid zou moeten voeren. Kennelijk vinden ook politici, die gekozen zijn, ineens heel gemakkelijk een wissel naar een technocratische en apolitieke positie.

Over zijn kinderlijke overtuiging dat hooggeplaatsten weten wat zij doen, terwijl dat net zo min het geval is als in het leven van alle dag. Varoufakis is daar verbijsterd over.

Hij vindt zijn avontuur als minister een illustratie van het democratisch tekort, want het economisch beleid in de EU en de politieke legitimatie vanuit de lidstaten is volstrekt van elkaar losgeraakt. “Moeten we dan uit de euro?”, vraagt Paul Mason aan hem. Neen, het is Hotel California, je kunt wel uitchecken, maar echt weg kun je niet. De weg naar de euro toe, kan niet in omgekeerde richting worden afgelegd.

Het is geen onzinvraag: is de gemeenschappelijke munt voor een Europa met nationale staten, die geen soevereiniteit willen afstaan, een ruïne pad? Is de rituele democratie van het Europees parlement een dwaling? Of kunnen we er nog iets van maken, zoals Ulrike Guerot bepleit?

Youtube

Het laatste boek van Varoufakis “En de zwakken ondergaan wat ze moeten ondergaan?” is wat weerbarstige lectuur: het is een losjes gestructureerd verhaal over de economische aspecten van de Euro en de samenwerking in de EU. Het vraagt nogal wat kennis van de macro-economische ontwikkeling in de wereldeconomie van de laatste halve eeuw.

De verklaring kan schuilen in de geschiedenis van het boek, dat grotendeels dateert van voor zijn ministerschap. Na zijn aftreden in de zomer van 2015 kwam het project van het boek weer in beeld, maar toen kreeg hij een rockstar status, terwijl de dreiging van een Grexit nog steeds niet is verdwenen. Varoufakis noemt zich wetenschapper, politicus en verward persoon. Zijn echt spannende verhaal moet nog komen.

Maar veel anekdotes staan er in, b.v. hoe Schauble in februari van 2015, toen hij hem bezocht in Berlijn, weigerde zijn hand te drukken. Die van de borrel met Christine Lagarde haal ik uit de vele video’s die van hem op Youtube te vinden zijn. Sommige daarvan zijn lang, maar hij is een boeiend spreker en verteller. Ik kan me voorstellen dat Dijsselbloem een punthoofd van hem kreeg, want in meeslependheid en logica kan hij niet aan hem tippen.

Brexit een feit

Het is nu een half uur na de uitslag en ik zit toch wat groggy achter de PC. Ik ging slapen met de gestegen koers van het pond en de geruststellende eerste uitslagen en dacht: als de EU de kritiek van die eigenwijze Griek maar serieus neemt.

Het beeld is nu wat anders: chaos en economische narigheid worden ons deel. Wilders wil ook een referendum, Le Pen heeft het over een Frexit. Mijn grootste zorg is de politieke reactie in Duitsland, wat toch de locomotief van de Europese integratie mag worden genoemd.

Uit chaos en economische neergang komt historisch gezien nooit veel goeds voort. We zullen ze bitter nodig hebben, fatsoenlijke leiders, die geestelijk de lenigheid hebben een nieuwe koers voor de tijd na Hitler en Stalin te vinden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

2 gedachtes over “Brexit

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s