Innovatie in de politiek

stucture_01

Door: Tom van Doormaal

 

Ooit wilde Hans van Mierlo dat het oude bestel zou ontploffen. Het D66 programma vertoont die ambitie niet echt meer. Ik wil er over schrijven als ik die 200 pagina’s gelezen heb. Maar nu de programma’s voor de komende verkiezingen beginnen rond te zingen, heb ik een probleem met het woord vernieuwing, ook wel hervorming. Wat is dat toch en waarom zijn VVD en PvdA zo trots op hun hervormingen? En ook: is het A-viertje van de PVV innoverende politiek?

Protocollen en gelijkheid

Onze wereld is gevuld met protocollen en managementafspraken. De uitvoerder legt verantwoording af aan de hoger geplaatste, die zichzelf daarvoor vorstelijk laat belonen. Dat schept een breed gespreide hindermacht in de samenleving en het gevolg daarvan is stagnatie.

Gebeurt er dan niets? Dat valt nog mee. Werkende systemen worden vaak gekenmerkt door het verraad der klerken, mensen die inzien dat het letterlijk naleven van opgelegde normen en verplichtingen niet werkt. Die mensen zoek je dus als je ambitie hebt iets te bereiken. Samen probeer je dan het verraad jegens de systeemeisen vorm te geven. Een enkeling komt verder dan deze guerrilla.

De radicale breuk met het systeem komt van Jos de Blok en Buurtzorg: laat vakmensen gewoon hun werk doen, zorg voor zelfsturende teams, weg met de gebakken lucht. Bijzonder is dat die breuk kon ontstaan en dat Buurtzorg inmiddels een succesvol concept is geworden. F. Laloux schrijft er over. Ook de Correspondent ( Rutger Bregman) verbaast zich en prijst hem.

Mark Rutte wil van ons land weer een gidsland maken, zo meldt hij in Zomergasten. Misschien zouden we een eind kunnen komen met die ambitie, maar de geharnaste neiging om alles ingewikkeld te maken, wordt door die ambitie niet weggewerkt. We willen wel normen, we willen wel gelijkheid en standaarden, we willen voor elk probleem en elk belang maatwerk; en nog eerlijk ook. En dat moet allemaal de zegen van het parlement hebben

Eenvoud

Op zich zinvol lijkende regels, die het systeem hinderen bij het functioneren, kunnen beter worden afgeschaft. Als je een maal op die manier hebt leren kijken naar regeldrift, kun je niet meer onbevangen kijken naar wat overheden en publieke organisaties doen.

Dan zoek je naar simpel en eenvoud. Philips voerde ooit de slogan “sense and simplicity”. Edward de Bono schreef over “Simplicity”. Cass Sunstein schreef “Simple(r), the future of Government”, New York, 2013. En met Richard Thaler, Nudge, improving decisions about health, wealth and happiness.”

Het zijn inspirerende geschriften, die je laten zitten met de wanhopige vraag waarom al die mooie inzichten niet doordringen in het openbaar domein. De Fransen noemen de computer een ordinateur, een ding dat orde schept in informatievloed. Waarom helpt de ICT-revolutie ons niet beter bij het realiseren van politieke doeleinden?

Margaret Mead zei ooit: “Never doubt that a small group of thoughtful, committed citizens can change the world. Indeed, it is the only thing that ever has.” Moeten we niet werken en denken over een “samenwerkingsdemocratie”, die de ICT mogelijk maakt? Zie Beth Simone Noveck, “Wiki goverment’, 2009.

Politiek en economie

Het probleem van overmatige complexiteit is natuurlijk niet het enige. De grens tussen politiek en economie is zeer vervaagd. Robert Reich beschrijft in Saving Capitalism uitvoerig wat wij allemaal doen om de markt te reguleren.

Economische begrippen overheersen het politieke discours. Tony Judt zag het als een groot probleem, Jeff Madrick schrijft er over in Seven Bad Ideas (New York, 2014) Een voorbeeld is de discussie over de zorgkosten, die relatief groeien. Het is efficiency-denken, maar verbazing of verontrusting passen niet. Als onze technologische productie steeds minder arbeid vraagt, moeten de kosten van de zorg relatief stijgen; geen reden voor verontrusting.

Piketty heeft de ongelijkheid weer op het menu geplaatst: nivelleren was het devies in de tijd van Joop den Uyl, maar “een feestje” was het nooit. De inkomens- en vermogensongelijkheid zijn de laatste decennia alleen maar toegenomen. Wilkinson en Pickett onderzochten in “The spirit level” de sociale gevolgen en betekenis van die ongelijkheid en toonden de effecten ervan aan op geestelijke en lichamelijke gezondheid.

Paul Mason (Postkapitalisme) en Jeremy Rifkin (The Zero marginal cost society) vinden dat het kapitalisme de grenzen van zijn adaptatieve vermogen heeft bereikt. In hun ogen staat het mondiale kapitalisme op zijn laatste benen. Het is vaker beweerd en nog miljarden mensen leven van een dollar per dag. Maar als het waar is, wat wacht ons dan? Het autoritaire Chinese bestuur? Of “Gratis geld voor iedereen”, zoals Rutger Bregman en andere voorstanders van een onvoorwaardelijk basisinkomen bepleiten?

Het economische denken lijkt het politieke denken te overheersen. Maar wat is mis met ‘eerlijk’ en ‘rechtvaardig’? De woede van de populisten is deels verklaarbaar door deze groeiende ongelijkheid, het graaien van bankiers en managers. Daar bij komt de strijd van de culturen, met de uitwas van het islamitisch fundamentalisme.

Hervormen en vernieuwen

Het huis van Thorbecke moet ingrijpend gerenoveerd worden, vond een VNG commissie ‘van de Donk’. De inbreng van D66-leden in de commissie was aanzienlijk. Ik ben het met dat harde oordeel eens, maar hoe die renovatie moet wordt niet verteld. Rutte vindt dat hij een eind op streek is met het hervormen, maar ik heb nog geen enkele gedachte over bestuurlijke hervorming gezien.

De EU is ooit begonnen als EGKS, een kartel uit de zware industrie, dus dat de EU te maken heeft met een ernstig democratisch tekort, mag niet vreemd worden genoemd. Lastig is wel dat het al decennia geaccepteerd wordt,  dat het politieke karakter van alle bestuurlijke impulsen worden ontkend en gekarakteriseerd als technocratische noodzakelijkheden. De onvrede in Duitsland en Frankrijk zal sneller manifest worden in verkiezingen, dan dat de EU gaat hervormen. De Brexit toont de mogelijkheid van het ondenkbare.

Hoe gaan we de komende verkiezingen beleven? Het lijkt mij dat we eerlijk moeten evalueren wat er door de politiek is gepresteerd. Ik ben daarover niet opgewekt. De VVD heeft a-politiek geschoven met budgetten en bezuinigd. De PvdA heeft vooral ook naar de economie gekeken, daardoor de veranderingen en de boosheid van de achterban gemist. Beide coalitiepartners hebben een beetje geluk gehad, omdat het herstel in de V.S. goed doorzet en de vertraging in China beperkt is gebleven. De bestuurlijke prestaties hebben evenwel niet vereenvoudigd maar complexer gemaakt: kijk b.v.  naar het woonbeleid van Blok. De hypotheekrenteaftrek wordt beperkt maar egeltjesgewijs. Met de AOW is het niet anders.

Maar echt hervormen? Nee.  De arbeidsmarkt is een irrationeel slagveld, gehandicapten hebben geen kans. De strijd om de ontbrekende banen frustreert elke werkzoekende.

Wat gaan we nu doen met de zorg? Hoe gaan we de participatie-samenleving vormgeven? Hoe redden we de EU van de populisten? En hoe betalen we de tekorten van de Grieken, de Spanjaarden, de Italianen? Hoe gaan we het lokaal bestuur moderniseren? Hoe de belastingen?  Hoe slopen we de grote hoeveelheid van mislukt, nieuwe complicaties veroorzakend en averechts beleid? Prof. Peter van Hoesel schreef er een aardig boekje over: ‘Partij van de Eenvoud’. Het is al wat ouder en gedateerd, maar aanleiding voor de oprichting van het Netwerk voor Politieke Innovatie. (NPI)

Het is meer dan ooit wat ons moet bezighouden, als we het hebben over een nieuwe coalitie; eenvoud in regelgeving en effectiviteit in het beleid. Dit is ongeveer het stramien waarop wij het politieke gekraai in de komende maanden moeten gaan bekijken. Tenminste, dat is hoe ik u zou willen uitdagen tot denken en participeren.

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s