De nieuwe Wijkaanpak

samenleving_01
 
Door: Louis Plas

Een Nationaal Programma voor Verheffing en Verbinding
Discussie versie, september 2016

De sociale wijkaanpak van eind 20 ste eeuw in Nederland is niet af. Een nieuw elan in de wijken kan alleen met precies wat nu nodig is. Dat lukt alleen als Rijk en Gemeenten gaan samenwerken.

Historie

“Sociale Vernieuwing” was de term, waarmee het Kabinet Lubbers – Kok voor het eerst in Nederland de gemeenten in staat stelde om een lokaal sociaal beleid te voeren in de volkswijken, die meer aandacht nodig hadden. Stadsvernieuwing werd gekoppeld aan wijkbeheer, voor schoon, heel en veilig. Voorlopers van de Melkert Banen werden uitgeprobeerd. Buurtteams gingen overleggen over probleemgevallen in de wijk. Wijkfeesten werden meer gericht op sociale ontmoeting.
Het beleid werd voortgezet als Grote Steden Beleid. Investeringen in infrastructuur leidden tot het opknappen van oude winkelcentra. De woningvoorraad werd grootschalig verbeterd. Veiligheid kreeg een zwaarder accent. En er kwamen “monitors” voor het meten van wat bewoners er van vonden.
Hernieuwde invloed van de PvdA in de Regering leidde daarna tot de Wijkaanpak. De “Vogelaar Wijken” zouden de kroon op het werk worden. Maar dat gebeurde niet. Vogelaar moest weg. Tegenstellingen tussen groepen gevestigden en nieuwkomers verdiepten zich alleen maar. De PVV maakte het “Multi Culti beleid” belachelijk.
De Wijkaanpak is niet af. We kijken, wat er wel en niet is bereikt. En we doen een oproep tot een nieuw elan.

Wonen

Een groot succes van de Wijkaanpak tussen 1990 en 2010 was veel en goede woningbouw. Wie bijvoorbeeld loopt door de wijk Feijenoord in Rotterdam, ziet daar licht en lucht die er 30 jaar geleden niet waren. De bouw ging door tot de verhuurdersheffing een stop gaf op de financiële ruimte van de woningcorporaties. De omvang van de nood in de bouwsector vanwege deze maatregel is politiek betwist. Maar feit is, dat met de crisis van 2008 de bouw tot stilstand kwam. Er zijn steeds minder betaalbare huurwoningen. Ook de middel dure huursector is een knelpunt, voor wie scheef woont en duurder kan.
De Nieuwe Wijkaanpak kan niet zonder meer woningbouw. Daarom pleiten we voor een gerichte investeringsstroom gericht op wonen in de zwakkere wijken. Die is ook nodig om bestaande projecten, zoals op Rotterdam Zuid, voort te kunnen zetten. Vertraagde plannen kunnen zo weer in gang. De tijd is rijp voor meer zowel collectieve als particuliere bestedingen, hiervoor wordt nu ook gepleit vanuit de Bankensector. Dit pleidooi ondersteunen wij van harte.

Weten

Het onderwijs is niet ingestort, terwijl de verhuizingen met veel vertrek en dus ook veel nieuwe bewoners, gigantisch zijn en waren. Dit is al een groot compliment op zich. Maar niemand moet raar opkijken, dat in de instabiele wijken (toeloop en leegloop) het niveau te wensen over laat. De Wijkaanpak heeft dit, ondanks de brede School en de Voorschoolse Programma’s, niet kunnen verhelpen. Een centralisatiebeweging binnen het onderwijs, tegelijk met het schrappen van faciliteiten zoals het school maatschappelijk werk en ook veel wijkbibliotheken, heeft ook niet geholpen.
De Nieuwe Wijkaanpak moet bij onderwijs niet meer trappen in de hap snap valkuil uit het verleden, van een project gezond bewegen of een project gezond eten. Kernproblemen in de arme wijken zijn analfabetisme en laag geletterdheid. Hiervoor moeten gerichte programma’s worden ontwikkeld, die er ook rekening ermee houden, dat velen uit een niet Nederlands milieu komen. Voorschoolse programma’s moeten inhoudelijk worden versterkt. Buitenschoolse activiteiten moeten structureel verankerd in het onderwijs programma. Schroom niet om slechte scholen zo nodig te sluiten. En beloon een goede aanpak met respect en met faciliteiten.

Werken en welzijn

Het hoogtepunt van de wijkaanpak viel samen met de bloeitijd van de Melkert Banen. Die waren een zegen, omdat, niet al te duur, instellingen en werkzoekenden werkelijk geholpen waren. Ze waren ook een ramp, omdat het vaak ging om echt werk, waarvoor meer kundigheid nodig was. En omdat de uitstroom naar “normaal” werk niet goed was geregeld.
Met de afschaffing van “Melkert” is het kind met het badwater weggegooid. Ingepast in de CAO, is een modern aangepaste Melkert regeling een goed alternatief voor de huidige participatie baan. Dwing mensen niet meer in een uitzichtloze “tegenprestatie” voor hun uitkering, maar biedt ze verheffing, richting het werk van een gerespecteerde medeburger. Breng de werktevredenheid terug, die veel “Melketiers” wel degelijk hadden. Compenseer daarmee de onvermijdelijke vermindering van het beschermd werk, maar leer van de marktmogelijkheden, die de sociale werkplaatsen boden.
Uitgangspunt moet zijn, dat niemand doelloos thuis hoeft te zitten. Versterking van de wijkinfrastructuur, door meer toezicht en handhaving, biedt ook kansen op werkervaring. Gebruik daarvoor ook de basisbaan en het basisinkomen. Professionaliseer de buurtpreventie. Bekeur vervuilers van de leefomgeving Meer toezicht in het openbaar vervoer. Dat kan makkelijk en dat kan echt. Voor meer werk, maar ook voor meer welzijn en welbevinden.

Zorg

De decentralisatie van zorgtaken van Rijk naar Gemeenten bood nieuwe kansen in en voor de wijk. Veel gemeenten hebben daar gebruik van gemaakt door integrale zorg te scheppen via sociale wijkteams. De eerste resultaten wijzen op verbetering in de samenhang van het aanbod. De nieuwe werkwijze is geheel in de geest van wat de wijkaanpak was. Maar er zal verder geïnvesteerd moeten worden in de versteviging van de nieuwe structuur. Voorts moet de samenhang met wonen, weten, werken en welzijn organisatorisch beter worden verankerd. Dit kan niet zonder sturing en expertise. Zonder de hulpautonomie aan te tasten, is er een betere werk – en ondersteuning structuur nodig. De Nieuwe Wijkaanpak zou hierin moeten voorzien. Vanuit deze structuur zou de zorgpraktijk voortvarend moeten worden gedigitaliseerd. Gebruik de computer of TV voor zorg en aandacht, zoals de nieuwste netwerken ook inderdaad concreet mogelijk maken. Verzin mensvriendelijke lokale experimenten vanuit landelijke expertise, waarbij zorg wordt gekoppeld aan ontmoeting en service, basisbaan en basisinkomen. Vergeet niet, dat vrijwilligers niet goed kunnen functioneren zonder facilitering en zonder professionele ondersteuning. Voor ouderen, die thuis kunnen blijven wonen, valt er nog een wereld te winnen!

Identiteit
De oude wijkaanpak werd maar beperkt door de betrokken bewoners verdedigd, omdat er een kernthema was dat de onderlinge solidariteit tussen bewoners fundamenteel heeft uitgehold. De beleidsmakers hadden geen antwoord op de diversiteit van herkomst van vele bewoners in de wijk en op de vermoeidheid, die een steeds opnieuw van voren af aan verlopende socialisatie van die nieuwkomers teweeg bracht bij de oorspronkelijke bewoners van die wijk. Maatschappelijke en politieke polarisatie tussen groepen was meteen al zichtbaar, verscherpte zich en kreeg na de eeuwwisseling nadrukkelijk een landelijke dimensie met de opkomst van het politieke populisme. Ontkenning van Multi Culturaliteit als probleem was niet meer mogelijk. De vluchtelingenstroom verscherpt de discussie nog eens.
Die problematiek is inderdaad landelijk politiek van aard en vereist een fundamentele keuze voor de verbinding van mensen en tegen het wij – zij denken. Maar de Nieuwe Wijkaanpak kan wel een bijdrage leveren.

Het nieuwe sociaal – cultureel en opbouwwerk is zich veel meer bewust geworden van de relatie tussen persoonlijke deprivatie, afglijden naar criminaliteit en politieke radicalisering, richting IS of richting extreem rechts. Investeren in Social Casework is een aanpak die zou moeten worden onderzocht en die zou kunnen lonen. Ook die keuze staat of valt met een goede inbedding richting bestaande instituties: politie, justitie, onderwijs, reclassering. Samenwerking met de wijkagent zou een versterking van beide rollen op kunnen leveren.

De positieve keerzijde van een dergelijke prioriteit is een actieve bevordering van contact tussen diverse personen en groepen. De organisatie van wijk ontmoeting is niet zinloos, maar bereikt een te beperkte groep. Teveel “buitenlanders” spreken amper met een gewone Nederlander. Teveel bewoners komen nauwelijks buiten hun woonwijk. Het behoort ook tot het ideaal van verheffing, dat mensen leren om de reikwijdte van hun denken en hun handelen te verruimen. Die reikwijdte kan dan ook worden benut voor de organisatie van inspraak en medezeggenschap over het wijkplan. Daar waren al ervaringen mee en die kunnen verder worden ontwikkeld.

Tot slot: organisatie en financiën.
Gemeenten kunnen dit alles niet alleen. Bevoegdheden en geldstromen zijn verspreid over Rijk, Gemeenten, Zelfstandige Organen voor wonen, weten en werken, het particuliere initiatief, sociaal gerichte ondernemingen. Deze uiteenlopende verantwoordelijkheden vereisen een centrale en gecoördineerde regie. Daar hebben we in Nederland best ervaring mee: denk aan onze stadsvernieuwing.
Zonder een landelijk sterke structuur zal een nieuwe wijkaanpak verzanden in particuliere belangen en toevallige goede voorbeelden. Dat mogen we niet laten gebeuren. Een sterke kracht is nog altijd het geld. Trek een fors bedrag uit. Laat er een aparte minister komen met een aparte Kamer Commissie. Laat Verheffing en Verbinding, naast bestaanszekerheid, een prioriteit zijn van een nieuw Kabinet. Neem de onzekerheid en het gebrek aan rijkdom in de wijken serieus. Doe er wat aan, nationaal en lokaal, dicht bij de mensen! Sluit aan bij onze sociaal democratische traditie en waarden. De toekomst is voor ons allemaal.

Addendum: Wonen, weten, werken, welzijn, zorg, identiteit
• • •
Wonen: Meer betaalbare woningen bouwen.
Weten: Bestrijding analfabetisme en laag geletterdheid.
Werken: Niemand zit thuis.
Welzijn: Schoon, heel en veilig.
Zorg: ICT voor zorg aan huis.
Identiteit: Gericht Casework tegen radicalisering en ontmoeting van andere culturen.

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s