Stembusrevoluties

organization_01

Door: Tom van Doormaal

Gaat het nog goed met ons? Eerst hadden we het Brexit referendum, vervolgens een merkwaardige verkiezing van een zekere Trump. Wat de Amerikanen kunnen, gaan wij ook doen, meende Geert Wilders, “hun land terug veroveren”. In Oostenrijk, in Duitsland, in Frankrijk zou een voortzetting van deze golf kunnen plaatsvinden. Kunnen we verklaringen vinden?

Ik hoor en lees er een paar.

De bankiers hadden gestraft moeten worden voor hun aandeel in de crisis.

De heersende machten hebben nooit voldoende aandacht besteed aan de gevolgen van de migratie.

De referenda zorgen niet voor minder, maar voor meer chaos.

De social media hebben geen redactie en dus geen verbinding met de waarheid en normen van zorgvuldigheid in de berichtgeving.

De traditionele mechanismen in onze politiek voldoen niet meer.

Laten we ze eens nader bekijken; het zijn aardige theorietjes.

Bankiers

Dit is een gangbare uitleg van links. Bij marxisten is het economische bewustzijn bepalend voor het maatschappelijk bewustzijn. Sedert de jaren zeventig zijn de inkomens van de hardwerkende mensen vrijwel niet veranderd, terwijl de groei is doorgegaan. Dat schept rancune door relatieve daling.

De mannen hebben de vrouwen aan het werk gekregen (leve de emancipatie!), toen die rek er uit was met nieuwe en goedkope kredieten hun welvaart op niveau pogen te houden. De crisis van 2007 bracht hen daarvan de wrange vruchten. Rechtvaardige straffen voor lichtzinnigheid zijn uitgebleven, waarborgen tegen nieuwe crisissen ook.

Het is een mondiaal fenomeen, zo blijkt uit het onderzoek van Piketty c.s.. In Nederland is die ongelijkheid nog bescheiden. Het woord “nivelleren” was in de tijd van Den Uyl nog vrij gewoon, maar toen de PvdA voorzitter “nivelleren een feestje” vond was het met de onzalige coalitie van VVD en PvdA bijna gedaan.

Voor het bestrijden van die ongelijkheid in inkomen en vermogen, is vrijwel geen aandacht van deze regering geweest. Het kon ook moeilijk, omdat de rekeningen van de lichtzinnigheid der bankiers moesten worden betaald.

Migratie

Hoe bijzonder het huidige beeld rond vluchtelingen ook is, ook decennia geleden was er een instroom van migranten: Ambonezen/oud KNIL in 1951-55, Hongaren in 1956 en 1957, Surinamers en Antillianen in 1967-1975, Joego-Slaven 1989-95. En gastarbeiders, als gevolg van een Europese migratiepolitiek, uit Marokko, Turkije.

Het was niet rimpelloos: de jong Ambonezen rebelleerden misschien vooral door hun discriminatie in de huisvesting, de Bijlmermeer bezweek aan de onbeheerste segregatie, die deels bewust werd geschapen, de Marrokkanen bevolken de verkeerde lijstjes. Die segregatie lijkt een probleem: “woon je tussen hen?” vroeg Sylvana Simons aan een wethouder van Rotterdam, die een antwoord vijf keer ontweek. Migrantenwijken zijn verkeerd, maar we gaan er ook niet wonen.

Het officiële beleid is nu dat vluchtelingen geen voorrang krijgen bij huisvesting, maar dat er bijzondere maatregelen voor arbeid en huisvesting moeten worden genomen. De werkelijkheid is dat vluchtelingen hun eigen inburgering moeten betalen, dat ze niet op gangbare wijze worden gehuisvest, waardoor AZC’s niet leeg stromen, integratie wordt bemoeilijkt en vertraagd. Ze hebben geen werk, vervelen zich en zijn voorlopig gehuisvest.

Waarom doen we dit zo contraproductief? Het onbehaaglijke antwoord is dat we zo goed luisteren naar de gewone man, die niks op heeft met verschillen, andere culturen en hoofddoeken. Als die boos worden over het gespreide bed voor vluchtelingen, dan raakt de status quo zijn macht kwijt.

Referenda

Een raadsel blijft de reden waarom referenda worden geprezen als het summum van democratie. Het gaat veeleer om een summum van retoriek. Dat geldt lokaal: een referendum over een stedenbouwkundig plan in Groningen, ging de mist in, omdat in een spotprent een Groninger de Martinitoren rechtop moest houden. Die suggestie van een omvallende Martinitor’n was voldoende voor een massief neen tegen het plan.

Ook op groter schaal gaat veel mis: recent verklaarde de rechter in Engeland dat het parlement niet mocht worden gepasseerd bij de onderhandeling over het afscheid van de EU. Logisch toch: een parlementaire democratie delibereert over wat er toe doet. Woede evenwel bij de exit-aanhang: probleempje is dat het parlement voor blijven binnen de EU was. De vrees voor vertraging is terecht.

Het illustreert een groot bezwaar aan het referendum: de combinatie van directe en representatieve democratie gaat zelden goed en er is geen oplossing bij strijdige opvattingen. Een tweede bezwaar wordt geïllustreerd met het Oekraïne referendum: de vraag moet simpel zijn, maar wat zegt een uitspraak precies? Rutte puzzelt zich suf op die vraag.

Verbazend is de houding die vele politici aannemen: ‘we gaan de uitslag recht doen’. Maar als het een adviserend en niet een corrigerend referendum is, waarom zou je dat doen? Waarom zou je voor een referendum blijven, als je er alleen maar verwarring en narigheid van ziet? Zelfs D66 lijkt deze kroonjuweel in te slikken. De Baudet’s van deze wereld vinden referenda geweldig. Maar het lijkt mij het einde van ordelijk bestuur.

De media

Alle narigheid komt door de media; maar is dat nu echt zo? Als wij een mening hebben, dan gaan we die niet meer toetsen aan de visie van een ander, maar we zoeken gelijkgestemden, ter bevestiging van ons gelijk.

Vroeger werd ‘broadcasting’ gedaan, door omroepen en toonaangevende kranten. Soms heeft grootschalige productie van opvattingen en visies een voordeel. Door de distributieve problemen en kosten van publicatie moesten we ons met opvattingen verstaan, die de onze niet waren. De CPN wierf met “hogere lonen en lagere prijzen”, bespottelijk simplisme, maar er moest iets mee.

Nu niet meer: iedereen is zijn eigen uitgever, blogger, omroeper, enzovoort. De algoritmen van Facebook en Google zorgen ervoor dat je vooral je vriendjes te zien krijgt, want dat geeft meer activiteit, dus waarde voor adverteerders.

Dat selectiemechanisme kent ook geen redactiefunctie meer: niet de waarheid telt, maar het aantal “likes”, hetgeen niet hetzelfde is. Is het geoorloofd aperte leugens te verspreiden? We hebben vigerend recht, we hebben de regels van zorgvuldigheid, maar verweer je eens tegen lasterlijke boodschappen via Facebook? Het is de behoefte aan elementair fatsoen, waar in de strijd tussen Clinton en Trump het veelal aan ontbrak.

Ons politieke systeem

Voldoet het niet langer en waarom niet? Ik duik mijn vaklitteratuur in, wanneer ik ga aarzelen.

Zou een despotische koning beter zijn dan een democratie? Het zou een alles-ziende vorst moeten zijn, altijd precies geïnformeerd, tot vergaand gedetailleerd op de hoogte van elke tak van zijn bestuurlijk apparaat, een onmenselijke taak voor een mens. (J.S. Mill, On representative Government, 1964)

Die redenering volg ik: onder de Haagse kaasstolp wordt te veel gedacht dat men overal over gaat. Als je mee wilt doen, moet je je die gedachte eigen maken. Maar het is onmogelijk en een misverstand.

John Locke voegt daar het onderscheid tussen wetgeving en uitvoering aan toe. De wetgevende macht is de hoogste macht, de uitvoerende macht is daaraan ondergeschikt.

Met deze Britten kijkend, oordeel ik het Haagse systeem als in zichzelf verstopt: het bemoeit zich met alles, tot in details, en verslikt zich in de contradicties, die goedbedoelde bestuursdaden oproepen. De juridische cultuur van rechtsgelijkheid en zekerheid bevordert de stagnatie nog.

Mijn oplossingen: kleinschaligheid, accepteren van verschillen in behandeling, algemene aansturing van de samenleving.

Niet luisteren naar de boze burger, maar risico nemen: vertel de boze burger wat er moet gebeuren, wat je wilt en waarom. De kiezer is niet achterlijk, dus voor een goed verhaal krijg je macht, via de stembus.

Het systeem is in principe goed, we maken er alleen een potje van. Het lot van de Weimarrepubliek dreigt: als we het systeem niet meer vinden deugen, is het in gevaar. Drie fundamentele voorwaarden zijn er voor het behoud van de democratie: je moet het een aanvaardbaar systeem vinden, je moet bereid en in staat zijn het te verdedigen en te voldoen aan de verplichtingen die het systeem je oplegt. (zoals stemmen en rationeel debat voeren)

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s