Vernedering

vernedering_01

Door: Tom van Doormaal

Onlangs keek ik naar een documentaire, De tegenprestatie, over de strakke regie van Leefbaar Rotterdam over de bijstandswet. Ik werd er nogal somber van. De ambtenaren waren goed getraind, correct en strak in hun aanpak. De uitkeringsgerechtigden waren over het algemeen braaf. De film was scherp gemonteerd.

Maar een kapster was boos: ik doe alles wat jullie zeggen, jullie maken alles weg, de gevolgen van alle vertraging zijn voor mij. Kan ik bij jou logeren als ik mijn huis uit word gezet? Dat was een glimp van een andere realiteit. Zij had geen zin in papier prikken bij de gemeentereiniging.

Nog zo’n glimpje: een ogenschijnlijk fitte man die voor zijn vriendin met gevorderde kanker zorgde, kreeg vrijstelling van verplicht papierprikken, want aannemelijk was dat hij ruim voldoende mantelzorg verrichtte.

Het welzijnswerkend publiek keuvelde na afloop gezellig over ‘maatwerk’, maar ik vroeg me af hoe ik me zou voelen, als ik in zo’n situatie kwam dat ik bijstand nodig had. Maar een woord kwam op: vernederd.

Dan volgt tijdens een avondje hangen voor de buis Schuldig, over de Vogelbuurt in Amsterdam, waar mensen vastlopen in financiële problemen. Het gevoel dat het oproept is hetzelfde: akelige vernedering. Een deurwaarder toont zijn eerlijke cynisme, de betrokkenen zijn nog woedend.

Het protest van sommige klanten helpt een beetje tegen mijn depressie.

Een decent society is een samenleving waarin de instituten de mensen niet vernederen, schreef de Israëlische filosoof Avishai Margalit, nu al weer een jaar of twintig geleden. De PvdA van Ruud Koole nam dat denken over. Het doel werd een fatsoenlijke samenleving.

Zijn er partijen die dit moralisme in woord en daad kunnen tonen? Doet de PvdA dat? Het probleem van deze coalitie van Wouter Bos en Diederik Samsom was dat het bezweren van de crisis als a-politiek management is behandeld. Plat gezegd: iedereen met een beetje politiek bewustzijn voelt zich verraden.

En wat nu? Hij ligt er weer: een beschrijvingsbrief van 200 pagina’s: moet ik nog iemand uitleggen waarom ik geen congressen bezoek? De partij toon vrij helder aan dat het onderscheid tussen politiek en bestuur niet wordt gemaakt: iedereen mag een mening hebben over alle details van de uitvoering. Daardoor verdwijnt wat we nu eigenlijk zouden moeten willen volledig buiten beeld.

Is dat nou niet een beetje overdreven? Nou, neen: als huiseigenaren de voordelen van de lage rentestand kunnen incasseren, waarom mogen huurders daar dan niet in mee delen? Hoe lang hebben we nog nodig om te bedenken dat het vruchteloos is werklozen te laten solliciteren op niet bestaande banen, daartoe gedwongen door UWV, re-integratie regels, enzovoort? De crisis ging, zeggen onze partijgenoten trots, maar de bankiers zijn gebleven. Het probleem van de grote inkomens- en vermogensongelijkheid is nog niet echt aangepakt. Voor de bedoelingen van de Participatiewet heb ik alle sympathie, maar zullen we de praktijk eens tegen het licht houden?

Terug naar het thema van de vernedering: hoe komen we af van de systematische vernedering van mensen die het even niet zelf redden? Niet door kerk en charitas, vonden we, maar door een eerlijke en onpersoonlijke overheidszorg. Alleen heeft De Tocqueville al lang geleden laten zien dat dit ook niet werkt.

Dat bracht me er toe, de discussie op Sargasso, waar dit stukje eerder verscheen, te sturen in de richting van een onvoorwaardelijk basisinkomen. Het zou een bevrijding kunnen zijn voor de arbeidsmarkt, voor de inkomensverdeling en nog meer. Ik heb met enkele makkers daarover een simpele gedachte: we hoeven niet voor een basisinkomen of experimenten daar mee te zijn, laten we eens een goed onderzoek naar de gedachte bepleiten, daarvoor een meerderheid in het parlement zoeken en zorgen dat het de komende vier jaar wordt uitgevoerd. Een schetsmatige onderzoekprogramma is inmiddels opgesteld door Peter van Hoesel. In januari gaan we daarover praten in het Belgische Parlement.

In Nederland zijn we nog niet zo ver: het voorstel ligt op allerlei plekken, bij Asscher, bij Plasterk, bij Klijnsma, bij ambtenaren en onderzoekinstellingen. Maar een serieus gesprek wil nog niet erg lukken.

Op Sargasso liep de discussie wat beter, dan in onze partij, maar niet veel. Ook hier is het verschil tussen politiek en bestuur niet markant: iedereen schijnt te denken dat de techniek van de uitvoering bijgeleverd moet worden, omdat je anders niet serieus genomen wordt of door ambtelijke specialisten onmiddellijk wordt afgeserveerd.

Maar dat is natuurlijk niet zo. Je mag best pleiten voor onderzoek, naar de haalbaarheid van een utopie, lijkt mij. Dat is vruchtbaarder, dan over allerhande kleine tutti-frutti elkaar de hersens in te timmeren.

Een reactie:

“Wat mij meer stoort is de vernederende behandeling die je krijgt als bijstandsaanvrager. Eerst worden al je rekeninggegevens doorgespit van het laatste half jaar door een volslagen onbekende. Geloof me: dat is vernederend.
Ik heb meegemaakt dat ze letterlijk over elke uitgave afgezien van huur e.d. groter dan EUR100.- gingen navragen wat het was. Toen er uitgaves bij stonden uit mijn WW periode uit het buitenland, omdat ik uitgenodigd was op kosten van mijn ouders op vakantie te gaan, werd gevraagd hoe ik aan dat geld kwam, waarmee ik dat bekostigde, hoe lang ik waarheen waar geweest was etc. etc. Daarna werd er even een rekensommetje gemaakt: oh uw woonlasten zijn ongeveer EUR600.- per maand, uw verzekering is ongeveer EUR100.- per maand, uw GWL is ongeveer EUR100.- per maand. Uw eten en drinken is ongeveer EUR250.- per maand. Uw bijstand is niet voldoende om van te leven, gaat u maar even verhuizen. Juist ja, alsof je die berekening niet al zelf had gemaakt en zelf al aardig in de stress zat…”
Iets verderop schrijft hij:

“In dit kloppend hart van de hightech worden hoger opgeleide mensen uit het buitenland gehaald om te mogen werken voor de grote vier: ASML, VDL, Daf en Philips. Echter, bij vrijwel geen van allen kom je via de voordeur aan een baan maar moet je het doen met een detacheringscontract, de zijingang dus. Er zijn hier in de regio ongeveer veertig detacheerders actief. Van de buitenkant is er geen enkel verschil te zien tussen een Enter, Brunel, Total Support Group, Ace, USG, Experis, Nova Engineering, Trinamics, TMC, en al die 30 anderen.

Nu moet je maar hopen dat een detacheerder een zgn. preferred supplier is van een van de grote vier. Dan mag hij jouw cv rechtstreeks doorsluizen naar een van deze grote vier. Dat wordt wel eens een eentrapsraket genoemd. Is hij niet een preferred supplier (kan je nergens terugvinden), dan komt het voor dat hij jouw cv doorsluist naar een vriendje die wel een preferred supplier is. Dit wordt in Eindhoven een tweetrapsraket genoemd. Ik ken ze die op die manier vier- tot vijftrapsraketten zijn. Allemaal in de hoop dat ASML of Philips en dergelijke je een keer zal uitkopen.”

Een ander schreef:

“Zoals bekend ben ik voor een aangepaste vorm van een basisinkomen, om precies te zijn een negatieve inkomenstaks ter hoogte van de huidige bijstandsnormen (dus afhankelijk van de gezinssamenstelling).

Dit kan dan worden aangevuld met één spaarregeling voor inkomen hoger dan het basisniveau (waarin dan WW, WAO, pensioen en spaarloonregelingen op kunnen gaan), een verzekering voor ziektekosten, en een algemene woonkostensubsidieregeling (waarin dan de huidige woontoeslag en de HRA opgaan).

Als de zorgtoeslag dan volledig gefiscaliseerd wordt en kindertoeslagen verrekend worden in die bijstandsnormen, is het sociale stelsel daarmee af. Voor inkomenszekerheid zijn het ontslagrecht en het minimumloon dan niet meer nodig. CAO afspraken ook niet. Werknemers onderhandelen met hun voeten.

Sociale diensten, UWV en reïntegratiebureaus hoeven dan in principe niet meer te bestaan. Dat betekent natuurlijk niet dat we nooit meer iets aan opleidingen hoeven te doen, maar dan alleen op vrijwillige basis. Iedereen heeft wat mij betreft recht op een leven lang leren.”

Daarop kwam een vraag uit mijn NPI clubje:

“Het is me niet duidelijk wat je precies bedoelt met negatieve inkomenstax. Is dat een basisinkomen waarboven je kunt verdienen (en marginaal belasting afdragen), of is het een aanvulling op je inkomen tot zekere hoogte, waardoor de armoedeval in stand blijft?
Die woonkostensubsidie is iets waar ik over na moet denken. Hoe hoog zou die moeten zijn? Te hoog geeft een impuls om zichtbaar samenwonen te vermijden, te laag betekent dat je (zeker als alleenstaande) niet rond kunt komen.”
 
Het antwoord luidde:

“Woonkostensubsidie zou de woontoeslag nu moeten zijn, maar met een vergelijkbare vergoeding voor mensen met een koophuis. Je zal er vanuit de HRA nu in een lange tijd naartoe moeten werken vrees ik. In ons land waarin de woonlasten absoluut niet eerlijk verdeeld zijn over mensen noch over huizen, ontkom je echter niet aan een dergelijke subsidie.

De negatieve inkomenstaks zoals ik het zie heb ik hier wat meer uitgewerkt. Geen armoedeval dus:

http://www.joop.nl/opinies/negatieve-inkomensbelasting-beter-dan-een-basisinkomen

Ik vond het wel wat hebben: we zijn het vermogen kwijt om overzichtelijk met elkaar het debat aan te gaan over hoe de rechtvaardige samenleving tot stand moet komen. Een beschrijvingsbrief van 200 pagina’s gaat het antwoord niet zijn.

Maar soms wil het ineens wel een beetje. Er zijn utopische denkbeelden en we kunnen het er met elkaar over hebben. Nu de geloofwaardigheid van het politieke handelen nog.

Tom van Doormaal, 25-12-2016
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

4 gedachtes over “Vernedering

  1. Serieus … je schrijft over moralisme en dingen die gebeuren in Rotterdam, Amsterdam … Het is december 2015!
    Het lijkt erop alsof er iets nieuws wordt verteld. Wij zijn niet voor niets gestart met CommBat wegens gebrek aan ethiek en moraliteit bij professionele (overheids)communicatie. En de zaken die je beschrijft die waren er al in 2004! Ik zou zeggen, zoek eens verder op internet bijvoorbeeld bij Rotterdam WeAreChange of bij Frans van der Reep of … allemaal Rotterdammers die al konden vertellen wat de omzwaai van de socialisten naar neoliberalisme toe zou leiden. Want .. al die beleidsmakers, bestuurders bij al die overheden zijn onder andere ‘brave’ PvdA’ers die door toedoen van ook zulke ‘brave’ bestuurders konden blijven zitten op hun plekje en voor hun stilzwijgen zijn beloond met een hogere salarisschaal (sommigen van schaal 12 naar 20). Dus ja moraliteit …

    1. Dat kwam omdat ik even moest nadenken over wat je nu eigenlijk zegt.
      Het probleem van de sociaaldemocratie is sinds het begin van de vorige eeuw de strijd tussen principes en praktische noodzaak. Als je die strijd niet aan wilt, kun je communist worden of je bekeren tot het marktgeloof.
      Gebrek aan rechtlijnigheid en ethiek is er ook in de communicatie, maar dat is geen reden om deze vorm van politiek handelen afzonderlijk te bezien. Ik vind het prima, als er mensen zijn die dat wel doen. Nodig is het: zie b.v. Trump in de V.S. Of de tweet van Wilders over Merkel, die met bloed bespat wordt afgebeeld.
      Kortom, ik had niet de bedoeling iets nieuws te vertellen. Het boek over The Decent Society is al decennia oud en heeft invloed gehad op de morele inhoud van de PvdA.
      Maar dat betekent niet dat we niet voortdurend naar de realiteit van alle dag moeten kijken, de vraag hoe de instituties omgaan met hun klanten.
      Dat er individuen rondlopen met een dubbele moraal, gehecht aan hun baan of bullshit job, dat weet ik ook wel. Maar dat vind ik nu weer geen nieuws en ook geen speciale eigenschap van sociaaldemocraten.

  2. Jenny,
    Geheel geen dialoog, terwijl ik toch een serieuze repliek bedoelde te geven.
    Je geeft voorbeelden van een decennium, terwijl ik naar de eeuw kijk en je toevoeg: what’s new?
    Misschien inspireert het niet, maar ik poogde je te verheffen boven het geschamper op lieden die van schaal 12 naar schaal 18 willen en daarvoor alles doen. Dat is me een beetje te gemakkelijk.

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s