Kijk niet alleen in de spiegel


 
Door: Jan Lunsing
 
 
Voor het eerst sinds 1945 hebben de drie grootste politieke partijen in Nederland minder dan 50% van de zetels. Dat is een trendbreuk, want het vorige laagterecord was 2010 toen de grote drie met 56% voor het eerst minder dan 60% van de zetels hadden.

Dit ligt niet alleen aan de PvdA. Er is meer aan de hand in Nederland. Als iets mis gaat, is het goed om in de spiegel te kijken, maar als je niet ook kijkt naar wat er elders aan de hand is, is de kans groot dat je het probleem over  het hoofd ziet.

Hier wil ik u enkele belangrijke trends en oorzaken van het verlies meegeven die niet direct terug te voeren zijn op Hans Spekman, Diederik Samsom, Lodewijk Asscher of andere PvdA-ers. Dat zijn 1) een Europese trend, 2) de peilingen, 3) de stemwijzers en een gevolg 4) grotere fluctuaties. Er zijn er meer, maar deze zijn in ieder geval van belang.

In onderstaande grafiek is te zien hoe de grootste partijen overal in Europa aan de verliezende hand zijn. Deze grafiek is gemaakt op grond van de nationale verkiezingen tien Westeuropese landen en Tsjechië. Het getal achter de landen is wat in de grafiek is meegenomen, de grootste 3 in Nederland, de grootste twee in Verenigd Koninkrijk enzovoort. Tsjechië is overigens pas na de val van de muur meegenomen en in Italië zijn de grote partijen geïmplodeerd en moest een aantal jaren buiten beschouwing worden gehouden. In deze grafiek wordt dom gekeken naar de grootste partijen, dus als een stroming wegvalt en een andere partij de grootste wordt, wordt dat de grootste stroming.


figuur 1: Percentage zetels van nationale verkiezingen van grote twee, drie of vier partijen in Nederland (3), Verenigd Koninkrijk (2), Italië(3), Zweden (3), Zwitserland (3), Frankrijk (2), Duitsland (2), Tsjechië (2), België (4), Spanje (2) en Oostenrijk (2). Tussen haakjes het aantal partijen.

In ieder geval is duidelijk dat niet alleen de PvdA sinds de jaren tachtig kleiner is geworden, maar dat dit geldt voor alle grote politieke stromingen in Europa.

Een totaal andere oorzaak van het probleem waar de PvdA mee kampt zijn de peilingen. De peilingen lieten vlak na de onverwacht snelle stijging bij de vorige verkiezingen – waardoor de PvdA ineens moest meeregeren, een welhaast nog snellere daling zien. Een gevolg was dat vier jaar lang bij elk interview met een prominent PvdA-er eerst werd besproken hoe dat nou kon, waar dat nou aan lag en wat de betreffende politicus er aan ging doen. De boodschap die vier jaar lang op televisiekijkend Nederland werd afgevuurd was: ‘de kiezer vertrouwd u niet meer’. De geïnterviewde politicus die vaak met een plan of een succes naar de studio was gekomen, was dus alvast in het frame neergezet: u bent en in ieder geval uw partij is niet te vertrouwen. Probeer daarna nog maar kiezers te winnen. Het is alsof je als Ajax zijnde elke voetbalwedstrijd met drie tegendoelpunten moet beginnen. Op die manier is het niet eenvoudig kampioen te worden.

Tenslotte zijn er nog de stemwijzers. Dat is een heel mooi en voor iedereen toegankelijk instrument om geheel los van enige kennis te kijken voor welke partij jij bent. Dit werkt hoe je het ook went of keert in het voordeel van kleinere partijen. In vroeger dagen waren er drie stromingen en koos je één van de drie – dat is voor een kiezer al moeilijk genoeg. Je hoefde je daarom maar in drie verkiezingsprogramma’s te verdiepen. Maar tegenwoordig hoef je je helemaal niet in een verkiezingsprogramma te verdiepen, maar wordt je met een computer door tientallen verkiezingsprogramma’s geleid naar de partij van jouw keuze. Zo kom je als je conservatief bent zomaar bij de Forum voor Democratie uit of als je zuinig wilt zijn op het milieu, bij de Partij voor de Dieren. Dat de grote kleiner worden, betekent ook dat de kleine groter worden. En meer.

Dit alles leidt niet alleen tot kleinere grote partijen, maar ook tot grotere fluctuaties. Er is, naast een gestage afname van de grote drie, ook een trend dat kiezers sneller van partij wisselen. In onderstaande tabel zie je een soort toeter waarbij de grote drie steeds grotere bewegingen maken.


figuur 2: Wisseling zetelaantal Tweede Kamer verkiezingen in procenten

Kiezers zijn steeds minder honkvast. Vroeger stemde men altijd op de PvdA, het CDA of de VVD, maar tegenwoordig zweeft men naar het kieshokje en plaatst daar de stem van de dag. Dit zijn feiten die mede het verlies, en de onverwachte winst de vorige verkiezingen, verklaren. Als dit soort fenomenen niet worden meegenomen bij de analyses, is het niet waarschijnlijk dat het juiste medicijn wordt gevonden.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

Een gedachte over “Kijk niet alleen in de spiegel

  1. Beste Jan,
    Als vijfde factor zou ik graag de media hebben gezien. Alle berichtgevers verdenk ik nl. van laten we voorzichtig zeggen niet-linkse sympathieën met als gevolg dat vrijwel ieder verkliezingsbericht werd geopend met de ‘constatering’ dat de PvdA aan de verliezende hand was (zou zijn!).
    Ik trek daar en-passant de (computer)statische capaciteiten ook nog bij in twijfel. Immers ‘rubbish in – rubbish out’.
    Vriendschappelijke groet,
    Gerard

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s