Onze partij opnieuw uitvinden

Door Gerard Bosman

Er is sinds de verkiezingsnederlaag van 15 maart jl. al veel over geschreven, is er nog een toekomst voor de Partij van de Arbeid?[1] Voor sommigen (zie o.m. Plasterk) is dat niet het geval: snel fuseren met GroenLinks, de enige[2] winnaar op links is voor hen het devies. Dat heeft binnen en buiten onze partij vooral tot terecht hoongelach geleidt: ze zien ons nu aankomen en eerst maar eens de tijd nemen om na te denken. De meeste reacties zien nog wel degelijk een toekomst voor onze partij, maar dan moeten er wel lessen geleerd worden. Ik zelf ben hartstochtelijk voorstander van meer samenwerking op links en ik zie zeker ook een gezamenlijke toekomst – op termijn.

Nu is het inderdaad verstandig eerst maar eens na te denken en met elkaar in gesprek te gaan. Welke lessen moeten er precies geleerd worden en hoe dan? Wat opvalt in de reacties is dat daar nog weinig overeenstemming over is. Sommigen zoeken het vooral in verjonging en vernieuwing van onze politieke stijl, vaak onder verwijzing naar het succes van GL. Anderen zoeken het vooral in de inhoud van ons nationale politiek beleid. Weer anderen menen dat met dat beleid weinig mis was en is, maar dat het beter verkocht had moeten worden. En natuurlijk zijn er die vooral eerst een bijltjesdag willen: na Samsom moeten ook Spekman en anderen zo snel mogelijk opstappen.

Waar blijft het gesprek?

Ik ben erg voor vernieuwing op beide terreinen, en bezie de uitslag van 15 maart vooral als een kans om te vernieuwen en onszelf opnieuw uit vinden. Never waste a good crisis. Maar laten we wel even de tijd nemen. Het gesprek is nog nauwelijks tot stand gekomen. Na de politieke ledenraad op 18 maart, dat vooral een eerste therapeutische sessie was, moet het debat echt worden georganiseerd. Sindsdien blijft het echter angstig stil. Ik ben er niet gerust op dat we het gesprek nu ook echt gaat plaatsvinden. Het helpt niet als wijze, oudere politici die kritiek leveren worden weggezet als mastodonten, als zure oude mannen met katoenen partijtasjes[3], die alleen terug willen naar het verleden. Het generatieconflict tussen jongeren en ouderen, al eerder op scherp gezet in het pensioendossier door een valse voorstelling van zaken, wordt zo verder in onze partij op scherp gesteld. Het helpt ook niet als we personen individueel aansprakelijk stellen in onze partij voor de crisis. Dat is echt teveel eer voor onze partijtop. Er is m.i. sprake van een collectief falen, en de oorzaken gaan ook veel verder terug in de tijd om de huidige leden van de partijtop daar alleen voor verantwoordelijk te stellen. Dat falen blijft ook niet beperkt tot het nationale politieke niveau, maar strekt zich ook uit tot de meeste gemeenten en provincies. We zouden allemaal eerst eens zelf in de spiegel moeten kijken, alvorens naar anderen te wijzen. Dat vraag ik dan ook wel van de huidige partijtop – demissionaire bewindslieden, fractieleden in Eerste en Tweede Kamer, leden van het partijbestuur – en ook van de jongeren die nu soms met hoge toon naar de ouderen wijzen (onder hen twee leden van het partijbestuur, een JS dat loyaal bleef aan de huidige koers en de vele jongeren die op het partijbureau een belangrijke stem hadden en hebben in de organisatie van onze partij en van de campagnes) en dat mis ik nog te veel. Verantwoording afleggen en met critici in gesprek gaan is de afgelopen jaren niet hun sterkste kant gebleken, to put it mildly.

Zelfreflectie

Laat ik bij me zelf beginnen. Ik constateer dat ik met mijn pleidooien voor een volstrekt andere koers onder een nieuwe politiek leider te weinig steun heb weten te organiseren. Met de beweging die ik met anderen binnen de partij begonnen ben – Linksom! in de PvdA – is onvoldoende massa georganiseerd om die verandering in te zetten en zelfs het debat daarover is nauwelijks van de grond gekomen. Wellicht was de partij er nog niet rijp voor en/of waren mijn interventies niet effectief – op zijn minst werd ik en mijn beweging vaak als te zuur en te negatief ervaren. Dat heb ik dus niet goed genoeg gedaan.

Daar staat tegenover mijn huidige verbijstering dat zovelen binnen onze partij de electorale klap om onze partijoren van 15 maart jl. niet hebben zien aankomen. De uitslag kwam voor velen als een mokerslag bij heldere hemel. Terwijl de hemel al jaren op zwaar onweer stond en de barometer op een all time dieptepunt stond. Ik heb oprecht ongeloof gezien en ook het gevoel dat het niet eerlijk was van de kiezer om dit te doen! Je vraagt je af onder welke steen deze partijgenoten de afgelopen jaren gelegen hebben. Iedereen sprak over de crisis die onze partij bedreigd, behalve in onze partij zelf. De partij leeft nog steeds onder een kaasstolp. Nog steeds gelooft een belangrijk deel van ons partijkader dat alle kritiek nu makkelijk is, maar dat het hoogstens wat beter uitgelegd had moeten worden en/of wat moderner aangepakt had moeten worden. Dat is tegelijk de grootste misvatting en bedreiging van onze partij.

De crisis is niet van gisteren

De electorale nederlagen in onze partij na de deceptie over het tweede kabinet Den Uyl, dat er nooit kwam, startten na Paars II, met het turbulente einde waar de in de campagne vermoorde politicus Fortuyn erin slaagde om de resultaten van dat kabinet neer te zetten als ‘puinhopen’. Er zijn sindsdien korte electorale oplevingen geweest, maar die hadden geen structureel element. In 2012 haalde Diederik Samsom na een onverwachte en ongekende eindspurt een zege met 38 Tweede Kamerzetels. Verkiezingsonderzoek toen[4] gaf al aan dat die zege vooral te danken was aan strategische stemmers – slechts 7 zetels waren van kiezers afkomstig die met overtuiging op onze partij stemde.

Deze strategische stemmers haakten snel af. Al in 2013 begonnen de peilingen weer dramatisch te zakken en de verkiezingsnederlagen van 2014 (gemeenteraden en Europees) en 2015 (provinciaal en indirect de Eerste Kamer) waren ongekend. Met name op gemeentelijk niveau waren de gevolgen desastreus. We raakten 400 raadszetels (28%) kwijt, en in nog maar 135 van de kleine 400 gemeenten neemt onze partij met wethouders deel aan het college. In de vier grote steden is dat alleen nog in Den Haag. Ook in de provincies was de klap hard maar bleef de bestuurlijke schade nog relatief beperkt: nog steeds neemt onze partij in 6 van de 12 provincies deel aan Gedeputeerde Staten.

Te snel, te geïsoleerd, te technocratisch

In het begin en ook na 15 maart jl. is er door velen – ook door mij – gewezen op de vertrouwenscrisis die onze PvdA kreeg door het regeerakkoord met de VVD – zowel wat betreft de manier en snelheid waar dat stond mee kwam als wat betreft de inhoud. Over de manier en snelheid is bijna iedereen het nu wel eens (zelfs Diederik heeft excuses gemaakt voor het niet meenemen van zijn fractie in dat proces, al ging dat gepaard met de diskwalificatie van die fractie als ‘een couveusekindje’ – kennelijk gold dat ook voor ervaren fractieleden als Mariëtte Hamer, die tot het laatste moment onkundig bleef van de gemaakte afspraken; maar hij, Wouter Bos en Jeroen Dijsselbloem blijven tot de dag van vandaag de uitruil van idealen en programmapunten verdedigen…), dat nooit meer. Het had anders gemoeten, en ja, dat had ook anders gekund. Zou wel fijn zijn als dat nu ook eens vanuit de partijtop luid en duidelijk erkend wordt.

Maar de inhoud van het regeerakkoord was zeker ook onderdeel van het probleem. En de belangrijkste oorzaak dat de aanvankelijke schrikreactie over het overhaaste uitruilakkoord met de grootste electorale tegenstander niet wegsleet, maar de ergernis en het gevoel van verraad juist verdiepte. De inhoud van het regeerakkoord was namelijk van overwegend neoliberale snit: begrotingspolitiek en bezuinigingen voorop, ten koste van werkgelegenheid en zekerheid, en de klappen vielen juist bij de lage en middeninkomens. Verder privatiseren, nadruk op eigen verantwoordelijkheid en plichten, repressie in plaats van compassie. De participatiesamenleving met een terugtrekkende overheid en continuering van marktwerking. En toen ging het in kwetsbare dossiers ook nog eens in de uitvoering mis: overhaaste decentralisaties, de PGB-affaire, de verpleeghuizen, de belastingdienst. Op moreel terrein verloren we de steun van alle organisaties die zich bezighouden met internationale samenwerking en vluchtelingen, met een bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, een ondoordachte vluchtelingendeal, een slecht uitgevoerd kinderpardon en een aanvankelijke strafbaarstelling van zgn. illegale vluchtelingen. We huilden steeds meer mee in de repressieve toon tegenover vreemdelingen en niet goed geïntegreerde mede-Nederlanders met een niet-westerse afkomst. In partijbijeenkomsten werd vaak verdedigd dat we eraan moesten denken dat autochtone Nederlanders zonder goed werk en zonder een goede, betaalbare woning het niet zouden begrijpen als we vasthielden aan de regelingen hierover ten behoeve van toegelaten vluchtelingen. Zo werden mensen in hun belangen tegen elkaar opgezet, na beleidsmatig gecreëerde en onopgelost gelaten schaarste – en zowel de autochtonen met lagere inkomens als de niet-westerse migranten verlieten electoraal onze partij.

Ideologische verwarring en leegte

Het ergste is dat dit beleid grotendeels niet te danken is aan een strategisch onderhandelingssucces van de VVD, maar aan onszelf. Een groot deel van onze landelijke politici zijn zo gewend te denken in neoliberale denkbeelden, dat ze er zelf in zijn gaan geloven en het vaak zelf niet eens doorhebben. De Derde Weg politiek heeft ons van ons gedachtengoed beroofd. Hoeveel PvdA-ers geloven nog in ons belangrijkste resultaat, de verzorgingsstaat? Ja, natuurlijk moet die toegerust zijn op de 21ste eeuw, maar hij is meer dan ooit relevant en waard om voor te vechten. En niet inruilen voor een vaag postmodern begrip als ‘de verzorgingsstad’ – waar geen rechten meer gelden, maar maatwerk en eigen regie de repressie, bezuinigingen en lokale bureaucratie verhullen. Waarin het zelfredzaamheidsmantra van de participatiesamenleving de noodzakelijke activistische rol van de overheid miskent. Dat is dan ook meteen een kritiek op het project Van Waarde, dat naast een heleboel goede zaken dit wel bepleit. Een serieus open debat over de resultaten van de decentralisaties is wel het minste wat we nu moeten doen.

Dat Van Waarde project bleef ook in de lucht hangen omdat het elke verbinding mistte met het actuele landelijke en vaak ook gemeentelijk beleid. Het was iets voor na deze regering, als de financiële crisis voorbij zou zijn. Alsof je idealen er pas toedoen als het makkelijk is om dat beleid te maken. Juist als het moeilijk is moet je voor je idealen staan, en als je dat niet kan, dan ben jij en/of je idealen niets waard! Het is treurig dat – nog steeds! – zoveel partijgenoten menen dat het belangrijker was om het huishoudboekje van de staat in plaats van dat van gewone mensen op te lossen, dat er wel een begrotingsdoel kan worden geformuleerd en gehandhaafd maar geen werkgelegenheidsdoelstelling (het amendement van mij om dat in het nieuwe verkiezingsprogramma wel te doen werd zonder discussie op advies van het partijbestuur verworpen! – Partij van de Arbeid?), en dat we rustig bijna 70.000 werknemers op laaggeschoolde arbeidsplaatsen in de huishoudelijke hulp zonder enig debat ontslaan, sociale woningbouw en de zorg onbetaalbaar worden voor steeds meer mensen, de groeiende inkomens- en vermogensongelijkheid ontkennen – de lijst is eindeloos. De verkiezingscampagne kwam hierdoor in een spagaat: huidig beleid verdedigen met zeer discutabele resultaten en tegelijkertijd nu een breuk met dat beleid verdedigen. Veel kiezers vonden dat PvdA een lesje nodig had. Beter uitleggen? Nee, wat in de kern verkeerd is kan ook niet met een sluwe marketingtruc duurzaam verkocht worden.

En het is nog erger. Het is totale ideologische leegte. Pragmatisme, realisme zijn termen waar sommigen nog steeds trots op zijn, terwijl dat in onze partij volstrekt doorgeslagen technocratie en regentisme is geworden. Waar een staatssecretaris de moestuin als serieus alternatief voor bijstandsgerechtigden neer kan zetten. Niemand weet nog waar onze partij nog voor staat en degenen binnen onze partij die daar nog wel een verhaal over hebben zijn het daarover volstrekt niet eens met elkaar. De rol van grote volkspartij, waar verbindingen gelegd werden tussen de belangen van laag en hoogopgeleiden, hoge, midden en lage inkomens, jong en oud, man en vrouw, autochtoon en allochtoon, die rol is ook verdwenen. Doordat er geen samenbindend verhaal was, dat een wenkend alternatief biedt voor al deze groepen, en hen helpt de onzekerheid te overwinnen die gepaard gaat met verandering, verdwijnen steeds meer van deze groepen naar partijen die alleen voor hun deelbelang opkomen of dat althans zeggen te doen: PVV, DENK, 50Plus. Het ontbreken van dat samenbindende, wervende verhaal heeft tot gevolg dat we geen identiteit meer hebben. ‘Het landsbelang’, ‘de rit uitzitten’ en ‘verantwoordelijkheid nemen’ zijn dan lege begrippen. Je kan niet iets in een campagne verkopen dat geen enkele identiteit meer bezit en bovendien het vertrouwen van kiezers ernstig geschaad had.

Hoe kan het anders?

Als ‘Linksom’ in de PvdA hebben we steeds de nadruk gelegd op een andere politieke koers, een ander inhoudelijk verhaal. Sociaaleconomische thema’s zijn daarin het belangrijkst. Thema’s als migratie en integratie zijn belangrijk, ook vanwege hun sociaaleconomische implicaties en dimensies, maar het begint allemaal met bestaanszekerheid: werk, inkomen, betaalbare goede zorg, een betaalbare woning. Ook migranten voelen zich op dit punt terecht in de steek gelaten. We kunnen pas weer verbinden en verheffen als voor iedereen weer deze zekerheid binnen bereik gebracht wordt. We publiceerden daartoe ook een alternatief beleid met o.m. een Plan voor de Arbeid dat 500.000 nieuwe banen en meer gelijkheid in inkomens en vermogens creëerden, en een Plan voor een nieuwe Wijkaanpak, waarin de segregatie concreet werd aangepakt en de oude volkswijken in de grotere steden weer meer armslag zouden krijgen. Van o.m. de FNV en onze Eurodelegatie kregen we steun, maar vanuit de Tweede Kamerfractie, het partijbestuur en ook de JS bleef het stil. Onze campagne voor het lijsttrekkerschap werd door het partijbestuur bruut stilgelegd, maar nu is het tijd om ook onze andere plannen voor een ander beleid te presenteren: een andere aanpak van onze pensioenproblemen (Pensioen zonder zorgen), een ander studiefinancieringsstelsel (het Nationale Studiefonds), een eerlijker belastingstelsel, en een andere begrotingsaanpak. We zullen dat binnenkort publiceren op onze website https://metvertrouwenlinksom.wordpress.com. Niet als eindpunt van discussie, maar als illustratie om te laten zien hoe zo’n ander verhaal er concreet zou uitzien.

Ook onze manier van politiek bedrijven moet radicaal anders. Daarbij gaat het niet in de eerste plaats om ‘leuke bijeenkomsten’ en verjonging. Er is niets mis met leuke bijeenkomsten maar dat die niet leuk zijn is een afgeleide, niet de oorzaak van de crisis in onze partij. Meer jonge politici is prima, maar zo oud waren onze bewindspersonen en Kamerleden niet. En onze JS blonk uit in niet-strijdbaarheid, een groepje positivo’s die mij vooral deden denken aan de blije lijsttrekker van Jezus Redt maar verder leeghoofdigheid uitstraalden. Waar in het buitenland nieuwe leiders als Bernie Sanders en Jeremy Corbyn moeiteloos jongeren wist te inspireren, schurkten de jongeren in onze partij liever dicht tegen de macht aan. De ontnuchtering dat het hen geen baantjes opleverde, maar dat er nu in plaats daarvan dramatische ontslagen moeten vallen, is groot.

Onze politici en onze politiek moeten allereerst weer staan voor strijdbaarheid. Strijd voor onze idealen, en macht verwerven en toepassen om die idealen te realiseren. We gaan weer voor een activistische overheid, weg met de marktwerking en de ‘financialisering’. Een optimistisch verhaal, wenkend perspectief, over hoe het anders kan en moet in de 21e eeuw. Voor zekerheid in werk, inkomen, zorg, wonen en onderwijs. Een assertief verhaal dat weer verbindt en verheft. Voor emancipatie, gelijke kansen en eerlijk delen. Voor spreiding van inkomen, kennis en macht. Dat ook jongeren en migranten aanspreekt en (ver)bindt. Met een internationalistische, open blik naar de wereld om ons heen. De strijd moet terug, met activisme en ombudswerk. Als er ergens stront aan de knikker is, dan moeten mensen weten dat ze bij ons aan het goede adres zijn om dat aan de kaak te stellen en te veranderen. Nieuwe vormen en gedachten. Een organisatie opbouwen van onderop in plaats van daarover blijven praten. Waarin we het debat weer op prijs stellen en tegenspraak organiseren en faciliteren. Op een moderne 21ste eeuwse manier.

Onze Tweede Kamerfractie moet daarbij vernieuwen. In de praktijk kunnen maar vier fractieleden nu de dossiers verdelen. De huidige demissionaire bewindslieden moeten zoveel mogelijk plaats maken voor nieuw bloed. Kunnen zij nog geloofwaardig en effectief met gevoel voor urgentie een geheel ander beleid uitdragen dan ze de afgelopen vier jaren hebben gedaan? Inhoudelijk geldt dat voor Lodewijk Asscher, maar een nieuwe partijleider zo kort na zijn verkiezing lijkt niet raadzaam.

We moeten ook investeren in linkse samenwerking met GL, SP en nieuwe en oude sociale en duurzame bewegingen. Eerst vertrouwen opbouwen met concrete initiatieven, aan Binnenhof en in gemeenten, met partijinstellingen als wetenschappelijke bureaus en andere neveninstellingen. Met maatschappelijke acties en politieke initiatieven. En op lokaal niveau moet daar meer ruimte voor worden gegeven richting raadsverkiezingen. We kunnen veel van elkaar leren en de som kan – inhoudelijk en electoraal – groter zijn dan de som der delen. Maar eerst moet er weer vertrouwen worden opgebouwd.

Het gesprek over deze veranderingen wordt al sinds de eerste kritiek op het kabinet Rutte-Asscher buiten de orde gehouden. We praten veel over ledendemocratie, maar dat is vooral een technocratisch trucje geweest. Iedereen mag nu stemmen, maar er wordt niets aan debat georganiseerd, integendeel. Je mag het overal over hebben, zolang het maar niet het huidige beleid frustreert. Er kan van alles worden aangenomen, maar er wordt nooit (letterlijk!) verantwoording afgelegd of iets met besluiten gedaan. Als de bal niet gespeeld kan worden, dan worden personen doelwit. Werd nog versterkt door opzet lijsttrekkersstrijd – het was niet de bedoeling dat die over inhoud zou gaan. Er was weliswaar een open kandidaatstelling voor lijsttrekkers, maar als die wel voldoende handtekeningen ophalen maar niet het gewenste verhaal als inzet voor die verkiezingen maken, mogen ze niet meedoen. Tegenspraak wordt niet gewaardeerd en georganiseerd, maar tegengewerkt en gefrustreerd. Iedereen kan zien hoe de repressieve tolerantie binnen onze partij tot grote kunst is verheven bij congressen en ledenraden, en hoe de autoritaire en repressieve bestuursstijl overheerst, alle gezwets over bottom-up, beweging, en activisme ten spijt. Iedereen, maar de meerderheid van ons kader wilde er tot nu toe niets aan doen. Het is tijd dat hiertegen nu echt een echte partijrevolte uitbreekt, anders komt er van het gesprek over de koers weer niets terecht. De wijze waarop de politieke ledenraad van 18 maart jl. werd geregisseerd was wat dat betreft weer exemplarisch. Misschien is het niet allemaal bewust beleid om het zo te doen, maar de praktijk is er niet minder om. Terwijl er toch echt veel talent en ervaring in de partij is waarin nu geen gebruik van wordt gemaakt.

Er moet veel veranderen. Eigenlijk moeten we onze partij geheel opnieuw uitvinden. Het gesprek daarover is nu cruciaal. ‘Linksom! in de PvdA’ is klaar voor dat gesprek. Nu onze partij nog.

 

[1] Zie onder meer:

-‘Verkiezingsuitslag en wat ons te doen staat’ op http://www.adriduivesteijn.nl/

-‘PvdA – vier dagen na de verkiezingen’ op http://www.dickkalkman.nl/pvda-4-dagen-verkiezingen/#more-5502

-‘Een frontale botsing met de kiezer, in slow motion’ van Rachid El Ouachoun op http://wbs.nl/opinie/all/een-frontale-botsing-met-de-kiezer-slow-motion

-‘Niet hip of sexy, maar noodzakelijk’ van Dirk-Jan van Baar op http://wbs.nl/opinie/all/niet-hip-sexy-maar-noodzakelijk

-‘De kloof tussen beloven en doen was te groot’ van Jan Drentje op https://www.wbs.nl/opinie/all/de-kloof-tussen-beloven-en-doen-was-te-groot

-‘De boel bij elkaar brengen’ van Lucas Roorda op https://www.wbs.nl/opinie/all/de-boel-bij-elkaar-brengen

-‘Duidelijkheid tot op het bot’ van Marijke Linthorst op: http://wbs.nl/opinie/all/duidelijkheid-tot-op-het-bot

-‘Verantwoording en nieuw élan’ van Ruud Koole op http://wbs.nl/opinie/all/verantwoording-en-nieuw-élan

-‘Word wakker, PvdA – en word jezelf’ van Paul Kalma op https://www.nrc.nl/nieuws/2017/03/18/word-wakker-pvda-en-word-jezelf-7431969-a1550873

-‘Laat links een gecombineerde fractie vormen met Klaver als voorman’ van Ronald Plasterk op http://www.volkskrant.nl/binnenland/plasterk-laat-links-gecombineerde-fractie-vormen-met-klaver-als-voorman~a4476408/

-‘Kies voor de toekomst’ op https://www.facebook.com/kiesvoordetoekomst/?fref=nf&pnref=story.unseen-section

-‘PvdA moet strijd tegen het kapitalisme weer oppakken’ door Paul Tang op https://www.trouw.nl/democratie/pleidooi-paul-tang-pvda-moet-strijd-tegen-het-kapitalisme-weer-oppakken~a7b8553e/

-‘Als de splinters winnen’ door Paul Tang in S&D, Wiardi Beckman Stichting, 1 april 2017

-‘Vanuit de oppositie bouwen aan een moderne sociaal-democratie’ door Wimar Bolhuis in S&D, Wiardi Beckman Stichting, 1 april 2017

-‘Pleidooi voor een bescheiden elite’ door Thomas van der Dunk in S&D, Wiardi Beckman Stichting, 1 april 2017

-‘De PvdA moet weer leuk worden’ door de Jonge Socialisten op https://www.nrc.nl/nieuws/2017/04/07/de-pvda-moet-weer-leuk-worden-7996768-a1553628

[2] De Partij voor de Dieren (PvdD) heeft ook gewonnen, en zou ik zelf zeker op links positioneren, maar zelf willen zij zich niet op links-rechts positioneren – dat respecteer ik hier.

[3] Lieke Kuipers, huidig voorzitter van de Jonge Socialisten op radio 1 op 18 maart jl.

[4] Zie: HP de Tijd 1 november 2012, waarin onderzoek van Kieskompas wordt geciteerd.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s