Reactie op rapport “Op de toekomst”

 

Door: Louis Plas

 

Reactie van de kerngroep van “Linksom in de PvdA” op het rapport van Paul Depla “Op de toekomst” (17-06-2017). Onderwerp: de PvdA na de verkiezingsnederlaag van Maart 2017.

“Ja, er komt van dag tot dag meer kwaliteit in uw bestaan!”

(Vrouw des Huizes spreekt tot haar schoonmaakster Mevrouw de Bruin, 1965, tekst Guus Vleugel).

Linksom!

Linksom! in de PvdA is een sociaaldemocratische ledengroep, zoals Depla zich een netwerk voorstelt.  In zijn ogen dus wat de PvdA in de kern als organisatie moet worden. Maar Linksom! heeft daarbij wel een bekend probleem: 50 Plus, vooral man, wit. Veel zenders in de groep, maar met een slechte ontvangst. Oom Harry bestaat dus echt! Hier is hij dan, echt waar! Oom Harry krijgt nooit gelijk. Volgens Depla is dat overigens geheel zijn eigen schuld. Door zijn slechte gedrag. Maar hij is volgens Depla wel de reden van ons PvdA  verlies. Hoe kan dat allebei waar zijn?

De zwakte van onze PvdA is natuurlijk niet het werk van die zeurende, machteloze oude man, die nog net op het congres wordt verdragen. Dat is toch echt te veel eer.

Oom Harry is misschien een fijne zondebok. Maar dit simpele beeld verhult de echte problemen. Onder dit kabinet verbeterde de kwaliteit van het bestaan. Dat wil zeggen, voor wie het al prettig had, wel te verstaan. Werkdruk en onzekerheid aan die andere maatschappelijke kant werden tegelijk alleen maar groter. Verschillen tussen arm en rijk namen toe. Die problemen werden in de partij door Van Waarde wel benoemd, maar in de regering werd er per saldo weinig aan gedaan. Signalen, zoals die van Linksom!, werden genegeerd.

Het verlies is ook niet de schuld van de ledendemocratie, die zoals Depla zelf zegt, meestal gaat over de laatste verbeteringen van een tekst, die je zelden compleet terugziet. Opheffen die hap zegt Depla, dat stemcircus, alweer vooral voor en door ouderen. Fijn wordt dat zo zonder het stemmen, prettig voor veel jongeren, dan wordt het vast een stuk gezelliger. Geen stembriefjes in de zaal meer omhoog, terwijl we een biertje drinken! Dan smaakt het bier vast beter. Maar hoe we dan de politieke vereniging nog kunnen regelen, vertelt hij er niet bij. Het is dus niet alles goud, wat er bij Depla blinkt.

En toch. Los van deze modieuze gekte, los van die toon van verongelijktheid, dat we in het kabinet  –  zo ten onrechte, toch – ons zo slecht begrepen voelden, los van de soms pijnlijke eenzijdigheid van het betoog, die we hier bespreken, bevat de bespiegeling van Depla wel degelijk bouwstenen voor hoe nu verder. Dat vindt Linksom! belangrijk. Het verhaal van Depla is een kans om leiding en leden van de PvdA meer te verbinden. Het is daarom ook waardevol voor het daarvoor nodige gesprek, dat dan ook wel echt moet gaan plaats vinden. We vragen, dat dit Linksom! commentaar snel ter beschikking komt van alle leden bij de geplande bijeenkomsten.

We beperken ons hier tot wat we zien als de discussiepunten, die op zo een bijeenkomst aan de orde moeten komen. Waarbij we genoeg ruimte willen voor netwerken als Kies voor de Toekomst, Het Rode Nest en Linksom! in de PvdA. Primair zijn voor ons de vraag naar de koers van de partij en de vraag, waarom onze kiezers zich structureel in de steek voelen gelaten. Kwesties die ook nu nog onvoldoende worden besproken. De zaak Oom Harry en de voorgestelde uitholling van de ledenrechten beschouwen we hierbij als voldoende afgedaan in een kritische zin. We volgen nu verder de lijn van het betoog van Depla. Het accent leggen we op onze inhoudelijke inzet, de organisatieproblemen willen we op een later moment bespreken.

Bestaanszekerheid

Bestaanszekerheid, de bescherming van mens en gemeenschap, is belangrijk. Maar dan ook verbonden met kwaliteit.  En los van die bredere inbedding kan dit doel ook worden misbruikt. Zoals Depla zelf op een andere plek zegt: dit is ook de boodschap van de populisten en ook, zeggen we erbij, het beleden doel van extreemrechts. Daarom krijgen bestaanszekerheid en bestaanskwaliteit pas een linkse betekenis bij rechtvaardigheid en solidariteit. Linksom! stelt voor om deze vier begrippen in één adem te gaan gebruiken. En daarbinnen dan ook de begrippen goed werk, verheffing en verbinding te plaatsen.

We lanceren hier termen, die nog een helder verband nodig hebben. Linksom! stelt daarom voor om een interactief traject te starten voor een nieuw beginselprogramma. De crisis is nu wel gedempt, maar de oorzaken van de crisis zijn niet genoeg bestreden en dus niet echt weg. Praktische slimheid, zoals bij Nedcar, is als oplossing niet genoeg. Er is echte analyse nodig. Die kan alleen bij een helder begripskompas.

Tegenspraak brengt ons verder

Regeren met buikpijn, zoals Depla het noemt, of beter beleid door tegenspraak? Linksom! kiest voor het laatste. Ook hier gebruiken we net als Depla het voorbeeld van het Kinderpardon. Daar kreeg Linksom! nu buikpijn van. Makkelijk om te zeggen, dat we nooit tevreden zijn, als de maatschappelijke bewegingen, die Depla zo prijst, zeggen dat het in de praktijk heel onvoldoende werkt. Plus de Kinderombudsman. En onze fractie dat probleem ook erkent door een initiatiefwetvoorstel in te dienen. Het is gewoon niet waar, dat we “het altijd beter weten”, echt een onterechte beschuldiging. Maar het moet wel waar zijn en blijven, dat we altijd zien wat er beter kan. Sterker nog: dat maakt de kern uit van wat progressief is. Linksom! stelt voor om de tegenspraak in de PvdA juist nu beter te organiseren en te faciliteren. Het voorbeeld van het Kinderpardon laat zien, dat dit hard nodig is.

De Derde Weg was een vergissing, zeg dat dan ook

De PvdA politiek in de jaren ’90 werkte aanvankelijk gunstig door de algehele economische groei, waarvan ten dele ook de onderkant van de samenleving profiteerde met werk en inkomen. Maar ten onrechte werd gedacht, dat structuurhervormingen niet meer nodig waren. Dat is een vergissing gebleken. Erken dat nu eens royaal. Privatiseringen werkten vaak averechts. Ongelijkheid in inkomen, vermogen, in het onderwijs, in gezondheid en levensverwachting is een groeiend probleem. De betaalbaarheid, kwaliteit en de toegankelijkheid van voorzieningen, bij stijgende armoede en schulden, is een groot punt van zorg. Linksom! wil een sociaaldemocratische samenleving, gebaseerd op zekerheid, maar ook op goed werk, verheffing en verbinding. Die elementen worden bij Depla wel genoemd, maar niet voldoende in hun onderlinge samenhang gebracht. Daarvoor is echt veel meer denkwerk nodig: zie onze vraag om een nieuw beginselprogramma.

Neem afstand van bestaande orde

Werk en inkomen zijn de thema’s van elke sociaaldemocratische partij. Depla schrijft hier een goede passage. Maar de ontwikkeling van de arbeid zelf en van de tegenstellingen die tot uitval en ongelijkheid leiden, verdienen veel meer aandacht. Minder duidelijk is de tekst over klimaatverandering en duurzaamheid. Juist hier dient de koppeling gelegd met rechtvaardigheid en solidariteit, betaalbaarheid voor gewone mensen. De passage over de zorg en de verzorgingsstaat is wel erg financieel gekleurd. Hier past een kritische kanttekening over het denken door Depla vanuit de huidige bestaande orde, die uitgaat van woekeren met de nu beschikbare middelen. Om de zorg beter te krijgen, betaalbaar en met goede hulp, zal naast gerichtheid op efficiency en effectiviteit, macro – economisch ook meer risico moeten worden genomen. Alleen maar kostenbeheersing is een doodlopende weg. Bij wonen en samenleving wordt een genuanceerde analyse gegeven, maar ontbreekt een visie op de werkelijke oorzaken van veel problemen. Daarom helaas hier ook geen voorstel voor een krachtige inzet op woningnood en op investeren in de wijken. Alsof Jan Schaeffer en Ella Vogelaar nooit hebben bestaan. En tot slot blijft een belangrijk thema geheel onbesproken: de kwetsbaarheid van onze samenleving, door de afhankelijkheid van een grote financiële sector en door enorme private schulden. Niet los te zien van internationale solidariteit en verantwoordelijkheid, inclusief het financiële EU-beleid, dat ook in bredere zin bij Depla ontbreekt.

Partijvernieuwing

De analyse, dat zowel het model van de kiesvereniging als dat van het krimpende ledenbestand, als draagvlak voor de partij om vernieuwing vraagt, wordt door Linksom! gedeeld. Een beweging van themanetwerken klinkt aantrekkelijk. Maar daarbij wel graag met een perspectief op meer linkse samenwerking, voorop met Groen Links en SP. Maar een vereniging, juist een politieke, moet wel democratisch worden bestuurd. Dat de ledendemocratie zozeer als een last wordt ervaren, geeft Linksom! wel te denken, omdat wel de klacht over het huidige proces, maar niet het zoeken naar aantrekkelijke participatievormen in het betoog van Depla voorop lijkt te staan. Hier manifesteert zich de kloof tussen leiding en leden wel heel schrijnend.

Beste theorie is ook beste praktijk

Linksom! verzet zich tegen het scheppen van een tegenstelling tussen denkers en doeners, waarbij het altijd ten koste gaat van de denkers. Goed denken leidt tot het beter doen, het goed doen leidt tot een beter denken. De beste theorie geeft ook de beste praktijk. Het is dus veel meer een kwestie van denken en doen productief op elkaar betrekken. Anti -intellectualisme behoort geen plaats te hebben in de linkse beweging. Zie het goede voorbeeld van de SP op dit punt, waar arbeiders en intellectuelen worden gerespecteerd en elkaar ondersteunen. En van de bewegingen van Sanders in de VS en van Labour in het UK, waar vele lessen zijn te leren.

Van Sex Pistols naar Drie Stuivers Opera

Het gaat niet om een omwenteling in de muziekmode. In dure woorden: het gaat niet om een paradigmawisseling van stijl, als oplossing voor onze omgangsvormen. Het gaat, de beeldspraak van Depla volgend, om muziek, die hoofd en hart raakt. Los van de stijl. Los van generaties. Maar wel met iedereen betrokken. Hier weer dat anti-ouderen sentiment bij Depla. Hier is Oom Harry weer. Hij heeft niet meer heel lang te leven. Maar toch nog wel gemiddeld tien jaar. Genoeg om ook hem een plekje te willen geven onder de zon. Want de idealen van de ouderen vandaag vormen de basis voor de strijd van de jongeren van morgen. Strijd voor de zekerheid én voor de kwaliteit van het bestaan.

De kunst van het ivoor draaien.

Dit is de vergeten titel van het boek van Bas de Gaay Fortman. Het gaat over wat politiek eigenlijk en vooral is. Depla geeft aansprekende praktijkvoorbeelden. Terecht houdt hij een pleidooi voor meer speelruimte in de samenleving, voor mondige burgers. Maar we kunnen het als gehele samenleving niet alleen hebben van nieuwe sociale bewegingen. We hebben juist bij het doel van bestaanszekerheid en bestaanskwaliteit garanties nodig, dat voorzieningen voor iedereen goed en beschikbaar zijn. Daarom noemde Den Uyl de overheid een schild voor de zwakken. Geen beweging op zich kan zo een schild bieden. Daarom pleit Linksom! voor een collectief ingerichte, dus sociaaldemocratische samenleving met een moderne, emanciperende verzorgingsstaat. Een doelstelling, die bij Depla nog onvoldoende expliciet aanwezig is. En die een traject vereist naar een nieuw beginselprogramma.

29-6-2017. Eindredactie: Louis Plas. Met inbreng en tekstbijdragen van Gerard Bosman, Iman Heijstek, Dick Kalkman, Pierre Polderman, Bert Veenstra, Hannie van ’t Veer.
Contact: lsplas620 AT gmail.com

Advertenties

2 gedachtes over “Reactie op rapport “Op de toekomst”

  1. Oom Harrie,

    Politiek biedt oom Harrie veel ergernis en daar naast maar weinig profijt. Tegen de verkiezingen mag al dat gekrakeel dan enige opwinding geven. Amper na het verkiezingsfeest begint in het geheim de stoelendans van de voorgevormde jokkebrokken. Oom Harrie raakt er al lang niet meer door in de war. Welke zondaars de dienst gaan uitmaken doet er voor hem ook niet meer toe. Onder het mom van individuele ontplooiing – weet hij, dat rechts doelbewust grotere ongelijkheid creëert en links daarin meehelpt het onheil telkenmale ten uitvoer te brengen. ‘Onze democratie kan eigenlijk ook niet anders’, vindt oom Harrie. De volkswil is namelijk opgehangen aan het kapitalisme! Als we de profeten ervan mogen geloven zal zonder bemoeizucht van de overheid de ‘gelukzaligheid alleen maar toenemen. We zijn echter na het stelsel van groei aanbeland in het tijdperk van graaikapitalisme. Oom Harrie is dan wat ouder geworden maar de huidige politici ontkomen niet aan zijn visie op de evolutie. Hij vindt dat deze generatie politici duidelijk uit ander hout is gesneden. Vele politici gedragen zich als trekpoppen en zijn ondergeschikt aan een machtige en bestuurlijke elite. Bestuursvoorzitters, bankiers en miljardairs bepalen het spel. Overheden in de ontwikkelde landen hebben – onder dwang – zichzelf buitenspel gezet door te kiezen voor systemen waarin private partijen ongemoeid hun rendementen het snelst kunnen laten groeien. Arbeid – voor velen een waardevolle betekenis – vormt voor machtige bestuurders en hun trouwe management slechts een bijkomstige kostenpost. We zijn terecht gekomen in het graaikapitalisme, beweert oom Harrie. De (schulden)democratie is failliet, de controlemechanismen en verzorgingsstaat bestaan niet meer. Aan een herziening van ons democratisch, economisch, financieel en sociaal stelsel valt niet te ontkomen. Oom Harrie wordt alsmaar eenzamer en zal niet alles van die hervormingen meemaken.=

  2. Mooi stuk, heb er alleen wel een advies bij: kruip vooral niet in de huid van Ome Harry, dat zijn jullie/wij immers niet ……………………

    >

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s