Politieke vervreemding

Door: Tom van Doormaal

Een fascinerend ego-document is dat van de Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis. Hoe zat het ook al weer? Varoufakis had problemen met Jeroen Dijsselbloem: die wilde als voorzitter van de Eurogroep niet steeds hoorcolleges economie van Varoufakis, maar een Griekse regering die braaf deed wat de Troika verlangde. Maar het ging toch over economie?

Na een half jaar was Dijsselbloem wel klaar met de zelfbewuste Griek. Hij vroeg Alexis Tsipras, de Griekse premier, zich van Varoufakis te ontdoen. Mooi beeld: Dijsselbloem wil opstaan en weglopen, maar Varoufakis verspert hem de weg om hem de hand te drukken. Het blijft een ongemakkelijke illustratie van het feit dat ook hoge politiek mensenwerk is, waar karakters een bepalende rol spelen.

In “Adults in the room” schildert Varoufakis vooral het halve jaar dat hij minister was (2015), waarin hij Grexit wist te voorkomen en nieuwe regelingen voor de Grieken tot stand kwamen. In die periode werd ook de rekening voor corruptie en lichtzinnigheid bij de gewone Griek neergelegd. Maar Schäuble en Dijsselbloem hadden zorgen van institutionele en politieke aard. De banken moesten hun geld terug en het voorbeeld van de Grieken moest de lichtzinnigheid afremmen.

Politieke theorie

Het verhaal bevat schitterende doorkijkjes naar politieke theorie en speltheorie.

Hij beschrijft een ontmoeting met Larry Summers, oud minister, in Washington.” “Je hebt twee soorten politici, insiders en outsiders. De outsiders hechten het meeste waarde aan hun vrijheid om hun versie van de waarheid uit te spreken. De prijs voor die vrijheid is dat ze niet worden gehoord door de insiders, die de belangrijke besluiten nemen.

De insiders, op hun beurt, volgen een sacrosancte regel: keer je nooit tegen andere insiders en praat nooit met outsiders over wat insiders zeggen of doen. Hun beloning? Toegang tot inside information en een kans, hoewel geen garantie, op invloed op machtige personen en beleid.”

Daarmee was Summers bij de vraag: “bij welke soort hoor jij, Yanis?” Het antwoord dat Varoufakis geeft is tamelijk genuanceerd. Hij vindt zichzelf van nature een outsider, maar is bereid zijn karakter te wurgen, als dat de Griekse zaak kan dienen. Dit soort anekdotes vind ik prachtig; het onderscheid tussen insiders en outsiders is herkenbaar, daarvoor hoef je Macchiavelli niet gelezen te hebben.

Politiek-economische theorie

Het verhaal staat vol met denkbeelden van de econoom Varoufakis over hoe de crisis moet worden opgelost, hoe de schuldenlast moet worden getaxeerd (ondraaglijk), wat de oorzaak er van is (de euro) en wat mogelijke oplossingen. (schuldsanering) Daarop ga ik niet in.

Spannend is de bredere betekenis, die Varoufakis ziet: men wilde geen geld terug, het Griekse lot moest een signaal zijn naar andere landen, die er iets beter voorstaan dan Griekenland. De euro is verkeerd geconstrueerd en het enige dat ons kan redden is discipline, zei Schäuble.

Boeiend zijn procedurele merkwaardigheden: de instellingen, de positie van IMF en ECB, hun verhoudingen tot de Europese commissie en de Eurogroep. Wolfgang Schäuble wil geen geschreven voorstellen, want die moet hij voorleggen aan de Bundestag. Maar met wie moet ik dan overleggen, over politieke keuzen Wolfgang? Met de instellingen, (IMF, ECB) vindt Schäuble. Maar die zijn niet gekozen, toch? Met technische uitvoerders bespreek je geen politieke keuzen…

Verkiezingen en de uitslagen daarvan kunnen geen invloed hebben op het beleid, want dan kun je geen consistente lijn meer volgen, vindt Schäuble. Daar zit iets in: maar daarmee wordt de Euro tot een technocratenproduct.

Boeiend is het eindspel: de Eurogroep draait op unanimiteit. Jeroen Dijsselbloem stelt voor een communiqué op te stellen zonder instemming van de Grieken en wil dan bijeenkomen, zonder de Grieken te inviteren. Die protesteren natuurlijk, waarop een schorsing volgt. Na de schorsing blijkt dat de Eurogroep niet in enige verdragstekst voor komt en dat de voorzitter in zijn gedrag dus nergens legale beperkingen ontmoet. De paragraaf heet: “de Eurogroep bestaat niet”.

Het drukt de verbazing uit over de houtje-touwtje verhoudingen in de ‘deep government’ van de EU: als Dijsselbloem de Grieken wil isoleren, lukt dat zonder dat Varoufakis zich kan beroepen op procedures en spelregels.

Meeslepend

Voor wie het nog niet begreep: het boek leest als een trein, ook als je maar de helft van de inhoudelijk-economische redeneringen kunt volgen. Boeiend is de speurtocht van Varoufakis naar ‘volwassenen in de zaal’. Christine Lagarde scoort hoog bij hem: zij weet waarover het gaat, is betrouwbaar en eerlijk. Dijsselbloem scoort laag: hij wordt neergezet als een intrigant en intellectueel lichtgewicht, die de agenda van Wolfgang Schäuble kritiekloos volgt. Schäuble ligt lastiger: hij lijkt de belichaming van de zuinigheidsmoraal, later krijgt Varoufakis sympathie voor de man, zo niet medelijden.

Varoufakis zag alles aankomen. In de loop van het verhaal ontstaan wel kriebels. Is de verteller echt zo vooruitziend, zo gecontroleerd? Of speelt ook hier een behoefte aan rechtvaardiging en plooien van het historische beeld? Misschien is dat zo. Maar tegen vals “spin” mag je verweer voeren.

Verhalen tonen ook zijn persoonlijke moed. Midden in de nacht wordt hij opgebeld en een onbekende vertelt hoe zijn zoon zich in een café heeft vermaakt en langs welke route hij hoe laat thuis kwam. Dan schakelt de beller naar de mededeling dat hij nog maar eens moet overdenken of hij de juiste tegenstanders koos.

Als hij ergens zit te eten met zijn vrouw, komen een paar proleten binnen om hem te molesteren met gebroken glasflessen. Zijn vrouw omhelst hem als een levend schild. Ze druipen scheldend af. Varoufakis herneemt zijn diner of er niets gebeurd is, belt geen politie. Dan staan ze met enige tientallen voor de deur. De speltheoreticus denkt: ik ga de confrontatie met ze aan en er ontstaat een bizar schreeuw gesprek, midden in de nacht en op straat. Uiteindelijk kunnen ze op de motor naar huis, trillend naar bed, zonder te slapen.

Actualiteit

Het boek is boeiend, het probleem Griekenland bestaat nog. Het probleem van de onstabiliteit van de euro als constructie bestaat ook nog.

Varoufakis is geen minister meer. Maar hij heeft een beweging in Europa opgetuigd, die jongeren bindt aan belangrijke veranderingen, DiEM25. Kritiek is een dingetje, iets doen is nog wat anders. Varoufakis toont aan dat hij geen fraseur is, geen mislukte minister. De euro is een wrakkige constructie en afschaffing is geen optie. Wat wel? De heren liggen elkaar niet, maar een confrontatie tussen Jeroen Dijsselbloem en hem zou wat zijn.

Ik schreef hierover op Sargasso: de man had een te grote bek, vonden veel ideologen. Ik weet het niet zo. Op p.331 van “Ädults in the room” vertelt Varoufakis:

‘Wolfgang begon de vergadering in topvorm: “jullie minister president en jullie kabinet zijn er in geslaagd om al ons vertrouwen in jullie regering te verspelen” was zijn openingszin.
“Maar Wolfgang”, zei ik oprecht verbijsterd, “we hadden je vertrouwen toch nooit? We zijn, godbetert , een regering van Griekenlands radicaal linkse partij! Hoe zou JIJ vertrouwen kunnen hebben in ONS?” Wolfgang glimlachte over mijn openheid.
Maar, voegde ik er haastig aan toe, geloof me dat ik je vertrouwen wil VERDIENEN. De kwestie is hoe? Ik zal niet tegen je liegen Wolfgang, zoals anderen voor mij, met beloften die ik niet kan en wil waarmaken. Dat zou het omgekeerde te weeg brengen. De enige manier die ik weet om je vertrouwen te verdienen is door een belofte die moeilijk is waar te maken, maar die, ten eerste ik wil waarmaken, en ten tweede, die jij wilt dat ik waar maak. Dus, hier is mijn voorstel: vertel me welke drie of vier hervormingen we moeten realiseren in Griekenland.’

Het is een houding van een zelfbewuste gesprekspartner, die zijn gebreken zeer wel kent. Het is de vervreemding van dit soort houdingen, die mij zorgelijk stemt. Wanneer je procedurele macht uitoefent, blijft een figuur als Varoufakis je achtervolgen.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

3 gedachtes over “Politieke vervreemding

  1. Jammer dat je niet ingaat op het centrale deel van het boek: Varoufakis’ stelling dat de euro is gebaseerd op drijfzand en in zijn huidige vorm met veel ellende ten onder zal gaan.
    Wat ik ook verontrustend vond was zijn -waarschijnlijk correcte- quote (pag. 211/212) van Schauble, dat onze Europese welvaartsstaat in vergelijking met die van China en India te royaal is en dus afgebouwd moet worden. Dat is dan het uitgangspunt voor Griekenland, heeft in Duitsland al geleid tot working poor, is in Nederland het uitgangspunt voor Dijsselbloem -dat heeft geleid tot de afbraak van de verzorgingsstaat onder Rutte II- en moet nu in Frankrijk door Macron worden toegepast.
    Dat is het beleid van de Europese centrum-elite. Dus wekt het geen verbazing dat de sociaaldemocratie ten onder gaat!
    Je einde snap ik niet: “Het is de vervreemding van dit soort houdingen, die mij zorgelijk stemt. Wanneer je procedurele macht uitoefent, blijft een figuur als Varoufakis je achtervolgen.”
    Verwijt je Varoufakis dat hij te compromisbereid was? In zijn situatie -vermoedend dat Tsipras niet de guts heeft ‘to call the bluff’ en de schuldafbetaling eenzijdig op te zeggen- kan hij weinig anders dan een haalbaar compromis zoeken.
    Overigens: Varoufakis schetst bijtend de laffe houding van de Franse sociaaldemocraten. Onder vier ogen instemmen met Varoufakis analyse, en public continu onder het juk van Schauble door, uit angst dat die Frankrijk onder druk zal zetten. De PvdA is nog erger: ik kan me geen enkele stem binnen de partij herinneren die het consistent voor de Grieken heeft opgenomen (maar misschien kun je me een link geven naar Linksom-stellingnames??).

  2. OK, dank je wel voor de correctie. Ik was te ongenuanceerd. Uit wanhoop over het ontbreken van een goed PvdA-debat over Europa. Geeft maar weer eens het belang van ‘Het Rode Nest’ aan.

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s