Regeren is halveren

Door: Tom van Doormaal

Nu de formatie even stil ligt, vraag ik me af: zou ik minister willen zijn? Eerlijk: ik ben blij dat Rutte mijn telefoonnummer niet heeft. Iedereen vreest het lot van de PvdA en dat compliceert alle vrijages. Wat heeft de PvdA niet goed gedaan?

Zijn we de basis van onze geloofsartikelen kwijt geraakt? Denkt de kiezer dat we die geloofsartikelen hebben verraden? Ik blijf er mee bezig. Ik wil graag een samenleving met zorgzame relaties. Maar lukt dat, kan dat wel met onze voorzichtige houding t.o.v. marktwerking?

Kunnen we met overheidsbeleid zorgzame relaties bevorderen en marktprocessen beheersen? Het lijkt mij de hamvraag, waar we het nooit overhebben.

Wonen en de budgetlogica

In het wonen is het beleid de mensen met de laagste inkomens in de goedkoopste woningen te concentreren. Dat geeft de kleinste noodzaak voor huurtoeslag of andere inkomensondersteuning. Helaas, die woningen staan bij elkaar, dus we concentreren mensen met weinig of geen inkomen of werk op bepaalde plekken. Dat was nu net het probleem in de achterstandswijken en de stadsvernieuwing. Concentratie van de laagste inkomens en kansarmen zorgt voor versneld bouwkundig en sociaal verval.

De sociale huurwoning voor de zwaksten, betekent dat het mengen van huur en koop minder voor komt en minder wenselijk wordt. De segregatie versterkt zichzelf.

Maar de beleidsmakers in het wonen redeneren in de richting van efficiënt gebruik van geld; op de korte termijn levert het wat op, maar op de lange termijn komt er grote ellende van. Het is, nog steeds, ook beleid van de PvdA.

Sociale werkvoorziening en goede bedoelingen

Ook op de arbeidsmarkt worden marktinterventies gedaan. Niet iedereen is geschikt voor een regulier werkzaam bestaan bij een werkgever. Daarvoor hadden we ooit de sociale werkplaats. Daarmee ontstond een afhankelijkheid van voorzieningen van een behoorlijk grote groep mensen. Wen er maar aan dat sommige mensen geld kosten, zei de directeur Sociale Werkvoorziening als hij weer om een storting kwam bedelen in de gemeenteraad.

Iedereen kan en moet mee doen als een normaal mens, vond deze coalitie en men maakte de Participatiewet. De bedoeling is goed verdedigd. Alleen het wonder geschiedde niet. Werkgevers wilden wel een enkele gehandicapte of ongedisciplineerde aan het werk hebben, maar voor meer gehandicapten wordt gekeken naar steun van de overheid. De decentralisaties brengen de bestuurlijke chaos aan het licht: hulpverleners worden ingeruild tegen administratieve krachten. Het beleid wordt in hoeveelheden uitgedrukt (100.000 banen) en dat roept perverse effecten op. En maatwerk en zorgzame relaties blijven uit.

Onze bewindslieden deden kleine dingen goed, maar het grote beeld is somber.

Gezond door marktwerking

In de gezondheidszorg hebben we marktwerking, zo vertellen we elkaar gretig. De discussie hierover is mondiaal. Maar is dat hybride systeem van verzekeren en betalen en bekostigen nu echt “markt”? In de V.S. wil men die interventie in de markt niet en dat veroorzaakt de duurste en minst efficiënte gezondheidszorg ter wereld. Domme Amerikanen? Dat is betrekkelijk.

Ons ministerie van Volksgezondheid wil ‘big pharma” wel aan banden leggen en tarieven bepalen, maar op vriendelijke wijze: dus het parlement mag niet weten wat er gebeurt en welk effect dat heeft. In de lijstjes van Rutte lijkt het resultaat redelijk, dus we zijn maar terughoudend in het politieke gezeur om transparantie. De Republikeinen in de V.S. vinden Obamacare te duur, maar controle op de prijzen voor medicijnen en verrichtingen, hebben zij zelf verhinderd. Dus is de zorg in de V.S. nog steeds duur en inefficiënt.

Hoe moeten investeringen? Kunnen ondernemers investeren in de gezondheidszorg? Alles kan, maar moet die zorg dan winstgevend worden? Het lijkt me het einde van de zorg, als de winstgevendheid van verrichtingen aan mijn lijf, bepalend is voor de prijs en of die verrichting plaats vindt.

Ik vraag het maar: in hoeverre zijn we in staat om het marktmechanisme te combineren met onze naastenliefde, ons gevoel voor de medemens?

Basisinkomen

In onze moderne samenleving geven we elkaar steeds meer zorg. De toenemende welvaart geeft daar ook ruimte voor. Zoals de Tocqueville schreef: ‘hoe rijker een natie is, des te meer zich het aantal vermenigvuldigt van degenen die een beroep doen op de publieke liefdadigheid.’

Die werd in de moderne tijd een wettelijk fundament verschaft. Het is dan nog een aalmoes, maar beroofd van haar moraliteit. De ontvanger hoeft niet meer dankbaar te zijn voor een gunst die hem niet geweigerd kan worden, maar hem ook nooit tevreden kan stellen.

Het doet denken aan een universeel basisinkomen: zou het denkbaar zijn onze zorgplicht in een keer te regelen door een basisinkomen? Het is een gedachte die allerlei utopisten en filosofen bezig hield: Thomas More, Thomas Paine, John Locke, G.D.H. Cole. Maar ook veel gewone politici: Nixon! Stel dat het een wettelijke basis zou hebben, dan was het probleem van “zorg zonder compassie” opgelost. Volgens Hannah Arendt is een boekhoudkundige transactie het beste, zonder subjectieve gevoelens. De vraag is natuurlijk of je professioneel zorg kunt geven, of dat het altijd een betrekking tussen mensen is.

In de ingewikkelde betrekkingen tussen mensen is een basisinkomen vermoedelijk een heilzame emanciperende kracht: mensen hebben de mogelijkheid om “neen” te zeggen zonder onmiddellijk hun bestaanszekerheid in gevaar te brengen.

Het is een boeiend thema, maar de PvdA wil er niet van weten; ook niet van discussie of meer kennis en onderzoek.

Vermoeide meelevendheid

Is er een limiet aan het meeleven? Ik kijk naar onze discussie over het helpen van en de kosten voor vluchtelingen. “Schaffen wir das?” Ook heel redelijke mensen beweren dat wij de vluchtelingenproblemen niet aan kunnen en komen dan in de buurt van strenge grensbewaking, muren en patrouilles in de Middellandse Zee.

Meer vermoeide meelevendheid vinden we in de arbeidsbemiddeling: we hebben de uitkeringsfabriek en de toeleiding naar werk. Het zijn twee verschillende vormen van zorg voor mensen zonder werk, die wij nogal kort op elkaar organiseren. Zo ontstaan klachten over vernederende bemoeizucht en nutteloze verplichtingen van werklozen. Maar een fatsoenlijke samenleving is er een, die zijn burgers niet systematisch vernedert.

Aan de andere kant staan de werkgevers: de sociale, die voldoen aan hun burgerplicht, maar de complexiteit van alle bemoeizucht liever ontlopen. Maar ook die andere: ze willen wel een aso of een gehandicapte huren, maar graag met subsidie en ontzorgende begeleiding. Hoeveel banen zou het opleveren? Ik vermoed eigenlijk geen enkele: misschien dat er wat openstaande vacatures worden vervuld, maar dat is geen groot resultaat.

De vloek van het ministerschap

Het lijkt me niks, dat ministerschap. We hebben een tamelijk dominant beeld van de markt, met vraag, aanbod en prijsvorming als ankerpunten. Maar de wereld is niet te vatten in vraag en aanbod. De betrekkingen tussen mensen gaan om vertrouwen in elkaar (Jan Terlouw, touwtje uit de brievenbus), of om idealen die niks met geld of inkomen te maken hebben. (Arjo Klamer, de oikos)

Zou je, als minister van wonen, beleid kunnen maken waarmee effectieve marktinterventies zouden kunnen plaatsvinden? In de huisvesting is het de laatste eeuw redelijk gelukt: er is een sociale woningbouw ontstaan, de sociale verschillen in ons land zijn beperkt gebleven en het niveau waarop wij wonen is mondiaal gezien zeer behoorlijk. Het geloof van de politici in de heilzame werking van de woningmarkt dreigt dat resultaat snel om zeep te helpen. Immers: de koopwoningmarkt is oververhit, de huurwoningmarkt extreem gespannen door tekort aan goed en betaalbare woningen, problemen voor starters, segregatie van inkomensgroepen. We hebben niks bereikt.

Zou je, als minister van SZW, de arbeidsmarkt kunnen hervormen? De economie en de wereldhandel zijn sterk bepalend. De gang der dingen is niet slecht te noemen, de economie draait. Maar of innovatiebeleid iets betekenisvols heeft veranderd? Of re-integratie, of werkgelegenheidsbeleid iets heeft bereikt? Mijn vermoeden is dat de bijdrage aan de algehele werkgelegenheid van UWV bestaat vooral uit de personeelsformatie van UWV zelf. We hebben niks bereikt.

Ook hier oude problemen: kunnen we verder met de natiestaat, werkt de combinatie nationale staat en euro, hoe veilig is het economisch herstel, gegeven labiliteit van o.a. Griekenland, de euro en de verTrumpte internationale verhoudingen?

Zou je, als minister van Gezondheidszorg, effectief kunnen ingrijpen in de praktijk van de marktwerking? Het beeld is hier gemengd: de tarieven van ‘big pharma’ worden niet transparant gestuurd, de kostenontwikkeling van de gezondheidszorg is nog steeds fors, maar in de analyses lijkt het redelijk te lopen. De ondersteunende uitvoerende instituten zijn hier mogelijk ook het sterkst ontwikkeld. (NZa, toezicht op tarieven, regels voor verzekeraars, etc.)

Hoe moet de overheid zijn temmende werking uitoefenen op marktmechanismen? Moeten die complexe interventies in de prijs en productie voor het wonen uit Den Haag komen? Moeten we arbeidsmarkten beïnvloeden en uitkeringen binden aan voorwaarden en toezicht? Wat kunnen we aan mede-overheden overlaten? Moeten we het geld verdienen in de gezondheidszorg ruimte geven of niet?

De politiek moet die discussies voeren en daarin richtingen aangeven. De PvdA doet dat weinig. Andere politieke partijen evenmin. De formatie ligt nu stil. Het wonder wordt daarna verwacht. Ik verwacht vooral oppervlakkig korte baan schaatsen, dus ik moet maar geen minister worden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

2 gedachtes over “Regeren is halveren

  1. Beste Tom,

    Ik heb je verhaal met aandacht gelezen. Ook is het duidelijk en kan ik me er in vinden. Jij vraagt je ook af of het met die “voorzichtigheid t.o.v. de markt” wel een zorgzame samenleving mogelijk is. Ik ben zo vrij hierover mijn bedenkingen te hebben. Maar wat me intrigeert: er moeten natuurlijk vele redenen zijn waarom die voorzichtigheid binnen de PvdA wordt betracht. Zou misschien ook een artikel waard zijn?

  2. Dag Jan,
    Mooi dat we elkaar lijken te verstaan. Ik heb het lastig met de centrale vraag: kun je met een terughoudende houding jegens de markt een zorgzame samenleving scheppen? Ik heb ook mijn bedenkingen.
    Waarom de PvdA zo weinig terughoudend is jegens markt en marktwerking? Het lijkt alsof het zondig reformisme wel heel dicht bij het neo-liberale denken is gekomen.
    Er zijn partijgenoten die zich bezig hebben gehouden met de ontwikkeling, het verlies van de rode veren en zo meer. Het puzzelt: waarom is Samsom, toch wel een gepokte sociaaldemocraat, nog niet genezen van het avontuur van de laatste coalitie?
    Ik lees de klassieken, Arendt over de revolutie, Luxemburg over de spontaniteit; maar ook modernen, zoals Sennett en Piketty. Maar een oplossing of scherper beeld wat er fout loopt, heb ik nog niet. Ik kan wel met overtuiging vertellen dat ik sociaaldemocraat ben tot mijn dood.
    Met ons politieke gevoel is het wel in orde.
    vr.gr. Tom

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s