De sociaaldemocratie zal terug komen …

Door: Jan Wijma

Optimisme kan Lodewijk Asscher niet ontzegd worden. Of zijn hoop op terugkeer van de sociaaldemocratie werkelijkheid wordt is nog maar de vraag. Men moet het mij maar niet kwalijk nemen als ik me kan voorstellen dat het voor de ‘traditionele’ sociaaldemocratie in Europa minder leuk wordt. Ook Lodewijk kan het niet zijn ontgaan dat in het rijke Nederland steeds meer mensen achterop zijn geraakt. In een snel veranderende wereld biedt een politieke partij met een ideologie die haar vertegenwoordigers niet inspireert voor burgers geen enkel houvast. Als dan die lepe politici nog het verkeerde beleid uitzetten ergert dat gedrag alleen maar.

Met name geldt dit voor jongeren die, zo lijkt het, de hele wereld wel aan kunnen maar niets op hebben met solidariteit en politiek. Maar die ‘afkeer’ van jongeren is niet het enige probleem voor de PvdA want meer dan twee decennia kiezen sociaal democraten voor neoliberale benaderingen. Daarnaast heeft de PvdA mijn inziens nooit een goed idee gehad wat integratie van immigranten eigenlijk in onze samenleving betekent. Veel te gemakkelijk ging de PvdA hierin voorbij aan de toenemende wanhoop en opofferingen van mensen die het al niet breed hebben en zich nimmer gehoord weten.

Ook de snelle invoering van de participatiewet getuigt van weinig inzicht want vele burgers hebben intussen kennis kunnen maken met het repressieve karakter van die wet. Overigens is de wet – die het participeren oplegt – niet ingegeven vanuit idealen maar komt gewoon voort uit bezuinigingsdrift en marktwerking. Die hervormingen zijn gewoon een synoniem voor afbraak en bezuiniging. Omdat er in de laatste twee decennia veel op (sociale) voorzieningen is hervormd krijgt een grote hoeveelheid mensen te maken met armoede. Chronisch zieken en oudere werklozen kunnen door gebrek aan goede vooruitzichten het helemaal schudden. Laagopgeleiden zijn er aan gewend om de klos te zijn maar inmiddels verandert dat snel. Ledigheid raakt steeds meer mensen in de middenklasse en de (verborgen) armoede neemt snel toe. Teleurstelling en boosheid doen ook hen vervolgens afkeren van de correcte politiek.

PvdA opgericht in 1946

Voor een verklaring waarom de PvdA alsmaar minder vertrouwen geniet ga ik even terug naar 1946. De PvdA werd in dat jaar opgericht en nam zich toen voor te werken aan invoering van een sociaal stelsel. Het recht op bestaanszekerheid, een eerlijke verdeling van economische groei en solidariteit maakten daar (onder meer) deel vanuit. Maar de PvdA aanvaardde ook het systeem dat garant zou staan voor botsingen met de sociaaldemocratie. Het kapitalisme! Velen binnen de PvdA waren van mening dat kapitalisme niet zonder fatsoenlijke regels kon. Ten gunste van de arbeidersklasse zag de partij het toen als haar taak om het marktkapitalisme te gaan beteugelen. Dat die argwaan beslist niet berustte op een verkeerde gedachte zou later bewaarheid worden. Want door gebrek aan toezicht op financiële instellingen sloeg het kapitalisme ongenadig hard toe. De bankencrisis in 2008 houdt niet op diepe sporen in de samenleving te trekken. Met name de PvdA en haar traditionele electoraat moeten nu voor het falen van dat ‘gevreesde’ kapitalisme boeten.

Inkomensverschil

Op weg naar de participatiemaatschappij met haar ernstige tekortkomingen kan de PvdA zich al zeker twee decennia niet meer opwerpen als hoeder van een betrouwbare verzorgingsstaat. Het waren beslist niet alleen hun liberale vrienden die zich bezondigden met de sloop van het mooie voorzieningenstelsel. Die drang naar destructie maakte zich in de loop der jaren ook meester van Lodewijk’s geestverwanten. In de jaren negentig van de vorige eeuw kon men al zien dat de economische groei oneerlijker werd verdeeld. Schandalig hoge inkomens, bezitsvorming en mogelijkheden tot belastingaftrek verrasten het arbeidersvolk. In hun collectieve arbeidsovereenkomsten behoefde niemand iets te missen. Maar met het zicht op vergaren van rijkdom heeft de transparantie nooit voorop gestaan. Het verrijken lijkt nu dan normaal te worden. Let wel: ‘lijkt’. Want er mag dan in bepaalde kringen met graagte op de verdiende voorspoed worden gewezen naar mijn mening verdraagt dat succes zich niet vaak met de moraal. De prikkels die veel mensen aanzetten tot gewaande arbeidsprestaties zorgen steeds meer voor verdeeldheid in de samenleving. Voor de inzet van mensen met laaggeschoolde arbeid en uitkeringstrekkers bleef in ruim twee decennia niet meer over dan de kruimeltjes. Machtige leiders van het kapitalisme zullen er ook alles aan doen om een wederopstanding van een radicale sociale politiek te voorkomen. De Griekse tragedie is daar een lichtend voorbeeld van. Na de ruime verkiezingsoverwinning van de sociaal radicale partij Syriza maakten internationale schuldeisers in 2015 in feite het regeren voor hen onmogelijk. De inmiddels uitgemolken Grieken mochten kiezen voor een failliet land of knechting van het neokapitalisme. Een machtige ‘Trojka’ schold geen enkele schuld vrij en dwong de arme Grieken voor aflossing van alle schulden te kiezen. Wil de hoop van Lodewijk niet vervliegen dan moet zijn partij toch afstand nemen van het neoliberalisme! Dat is zeker een niet geringe opgave gezien de macht van de rijken.

Afscheid van georganiseerde arbeid

Ruim dertig jaar geleden zag men de eerste tekenen van een politiek systeem waarin het standsverschil en de vrijheden voor de rijken gingen toenemen. Zowel president Reagan van de VS als premier Thatcher van Groot Brittannië hebben zich daar overmatig voor ingespannen. Beiden stonden ze een klassiek liberaal beleid voor. Ze hadden ook niet veel op met die ‘machtige’ vakorganisaties en hebben er alles aan gedaan om van die georganiseerde arbeid af te komen. Veel staatsbedrijven werden dan ook geprivatiseerd en met het opheffen van allerlei regels betekende dat het einde van het staatstoezicht. Ook de belastingverlagingen om de ondernemerszin te stimuleren maakten evenals bezuinigingen op overheidsuitgaven deel uit van het liberaal beleid. Toch een voorbeeld voor de EU? Uiteindelijk kon Thatcher de staatsmijnen sluiten nadat zij een mijnwerkersstaking in 1984 en 1985 had weten te weerstaan. Na negen maanden staking zonder succes brak de macht van de georganiseerde arbeidersklasse. In de VS kregen tijdens de zomermaanden van 1981 ruim 11.000 luchtverkeersleiders tegelijk ontslag toen ze het bevel van de president om aan het werk te gaan negeerden. Sociale conflicten en de oplossingen daarvan illustreren hoe rigoureus de georganiseerde arbeid buiten spel werd gezet. Eigenlijk behoeft men niet over veel fantasie te beschikken om in te zien dat de privileges van de rijken uiteindelijk tot bestaansonzekerheid leiden voor alle anderen.

Rendementen

Lodewijk weet ook wel dat die verschillen van arbeidsbeloning in de EU gecreëerd zijn ten gunste van de rijken. Hij weet ook dat verzet daartegen veel weg heeft van het vechten tegen windmolens. Evenzeer zijn al die vindingrijk arbeidscontracten ondermaats en bieden geen enkele zekerheid van bestaan. Arbeidsovereenkomsten van flex, nul – uren, oproep en wat dies meer zij zullen op termijn werknemers overmatig veel stress en ellende geven. Naast slechte arbeidsvoorwaarden heerst er het fenomeen van de aanmaak en toename van geld! Wie heeft er nou niet van woekerproducten en rente gehoord! Banken en vele consultants stellen ons met graagte in staat te vergaren wat we maar begeren. Doch de drift om te vergaren kent een prijs en ook hier geldt: niets voor niets! Aan het uitlenen van geld wordt dan ook onterecht dik verdiend en is het een makkelijke bron van inkomen. Met de ellende voor de arme wanbetalers hebben incassobureaus en deurwaarders er een lucratieve handel van weten te maken. Om hun ‘targets’ te behalen schrikken ze er niet voor terug om daklozen en andere armoedzaaiers te dreigen en op te zadelen met onterecht hoge boetes. Iets anders maar toch, uitgekiend zijn de rechten vastgelegd in handelsakkoorden waar alleen de rijken wel bij varen. Schade claimen op overheden, ongehinderde bedrijfsvoering en versoepeling van productregels maken deel uit van deze voorrechten. Hiermede is bij lange na niet alle beroerdigheid aan bod gekomen maar genoeg om te stellen dat ons wereldje voldoende ruimte biedt voor perversiteit. Een wereld waarin een ‘traditioneel’ sociaal democratische partij niets meer te zoeken heeft.

Komende jaren

Er komen veel problemen op ons af en sociaal democratische partijen ontbreekt het nu al om spelers van formaat te zijn. Ze hebben zich begrensd en werken nauwelijks samen. Het kapitalisme daarentegen werkt wereldwijd. Een mooi voorbeeld daarvan illustreert de aanpassing van een idiote bonusregeling. In bevoorrechte kringen wordt nog al eens schamper gedaan over die ‘twintig procent van het jaarsalaris’. Maar mijn inziens heeft de PvdA met beperking van de bonusregeling een goede aanzet gegeven op weg naar meer fatsoen. Helaas blijft het effect ervan in de EU (nog) teveel uit. Het kapitalisme kent immers geen grenzen. Slechts het mogen aanzien van verrijking en pervers gedrag wekt geen vertrouwen bij mensen die zich met allerlei klote baantjes moeten behelpen. Een bezigheid die overigens meer lijkt op te overleven dan te leven. ‘Echte bestaanszekerheid met een rechtvaardige verdeling van economische groei’ en goede sociale voorzieningen’, dat is de boodschap, Lodewijk!

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Advertenties

Een gedachte over “De sociaaldemocratie zal terug komen …

  1. Piketty schreef in le Monde van 12 juni j.l. een boeiende kolom.
    Hij roemt daarin de ongekende progressiviteit van de belasting in de V.S. in de jaren 1910-1920. De inkomstenbelasting en de successierechten werden gebruikt om de verschillen en ongelijkheden te verkleinen.
    Reagan veranderde dat in 1980, door de inkomstenbelasting te verlagen naar maximaal 28%, maar hij liet successierechten ongemoeid. Trump rekent daarmee nu af en completeert de golf van cadeaus aan het grote bedrijfsleven en de rijken.
    De vraag is hoe een programma dat zo antisociaal is en de rijken zo bevoordeelt, niettemin zoveel steun verwerft onder gewone Amerikanen? Piketty geeft een Frans antwoord: door het cultiveren van anti-intellectualisme en vooral het verdelen van klassen, door etnische, culturele en religieuze kloven uit te diepen.

    Het is een mooie tekst: “Reagan, kracht 10”. Als je vakantie viert in Frankrijk, is het kopen van een krant soms de moeite waard. Hij wijst in het voorbijgaan op de plannen van Nixon en McGovern voor een basisinkomen, in 1972.
    Maar het roept de vraag op of de sociaaldemocratie is verdwenen. Ik zou de suggestie niet willen wekken. Zeker: de verbinding met de jongeren is niet sterk. Kennelijk heeft het neo-liberale denken de verbinding met de tijdgeest beter vorm gegeven. Dat probleem moeten sociaaldemocraten aanpakken. De arbeid in de EU ontwikkelt zich snel: het antwoord van de flexibilisering en de migratie lijkt niet het goede.
    De inkomensongelijkheid en de vermogensongelijkheid zijn nog steeds de problemen voor de sociaaldemocratie. De regeling van de arbeid en de arbeidsmarkt is nog steeds de hoeksteen van de sociaaldemocratie.
    We hebben die regelingen ingewikkeld en onhanteerbaar gemaakt. Dat moeten we erkennen. Het recept is niet het streven naar meer gelijkheid en rechtvaardigheid dood te verklaren, Het is geen individueel probleem, als een arbeider niet meer de goede kwaliteiten heeft. Het is een probleem waar onze samenleving een antwoord op moet vinden. Je kritiek op het beleid SW-bedrijven net zo: er is veel aan de hand met het beleid jegens mensen met onvoldoende vermogen zich te redden op de arbeidsmarkt. Laten we daar naar kijken en beleidsvoorstellen doen, vooral in de richting van eenvoud en effectiviteit.
    Wij sociaaldemocraten zijn ook ingrijpers, dus eenvoud en effectiviteit zijn criteria waar we ons meer van aan dienen te trekken.
    Mooi stuk verder…

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s