Hoe regeren wij?


Door: Tom van Doormaal

Al vaker heb ik me geschreven over de ontwikkeling van Lelystad Airport. Als actief zweefvlieger ben ik ook belanghebbende, maar daarom gaat het me niet. De landelijke organisatie KNVvL doet zijn best en de bewoners uit diverse landsdelen laten zich oppositioneel goed horen.

Boeiend vind ik de gang der dingen als politicoloog. Wat gebeurt er nu eigenlijk en waarom loopt het zo als het gaat? Het FD van 11 december schrijft dat experts een braindrain zien bij het ministerie van Infrastructuur. Dat is geen verrassende mededeling. Inhoudelijke kennis is niet in tel in de overheidsbureaucratie, als je maar verstand hebt van processen en management.

Waarom is het proces zo belangrijk? Welke dingen zijn bepalend voor de effectiviteit van het optreden van de overheid? De rapportage van de Bewonersdelegatie Aansluitroutes Lelystad heeft de titel “Een ander geluid”. Het is een stuk met verbluffende kwaliteit.

Wat is nodig?

De kernvraag is natuurlijk: wat hebben we nodig voor effectief beleid? Het is niet zo moeilijk daarvoor een aantal vereisten te noemen:

  • Het beleid moet een heldere en te verdedigen doelstelling hebben;
  • Het beleid moet geen bijeffecten hebben, die tegenwerken;
  • Het beleid moet te funderen zijn op heldere regelgeving;
  • Het beleid moet worden uitgevoerd in een samenhangende organisatievorm;
  • Het beleid moet door en in de politieke omgeving worden gedragen;
  • Het beleid moet worden vormgegeven volgens zorgvuldige procedures;
  • Het beleid moet worden uitgevoerd door bevoegde en verantwoordelijke partijen.

Dat is geen opmerkelijk lijstje: wie wil kan daar naar behoefte aan toe voegen of afdoen. Het aardige ervan is dat dit lijstje valt terug te vinden in de genoemde rapportage en dat de toetsing kraakhelder maakt wat er fout ging en wat er in veel andere dossiers bijna elke dag fout gaat.

De doelstelling

Het is verbazend, maar de doelstelling is bij veel beleid een fors probleem. In het luchtvaartbeleid is de limiet van 500.000 bewegingen op Schiphol alleen helder als hard criterium. Maar bij de verbinding tussen de klimaatdoelstellingen van Parijs, ontstaan meteen vraagtekens: waarom is de groei van het vakantievliegverkeer op Schiphol een natuurverschijnsel? Kan dat vakantieverkeer ook worden afgeremd of teruggedrongen? Wat doet die groei met het natuurlijk milieu?

Verdedigen is nog lastiger. Is het afscheiden van vakantieverkeer de goede oplossing? Is de keuze voor Lelystad de goede oplossing? Is het handhaven van Schiphol op de huidige locatie de goede oplossing? Zou met andere keuzen de schade/hinder voor mens en milieu beperkter zijn geweest?

Bijeffecten

De keuze voor Lelystad heeft forse invloed op de manier waarop de verkeersleiding het vliegverkeer boven de Randstad kan afwikkelen. Het probleem van beleid is dat er altijd bijeffecten zijn, die nieuwe problemen veroorzaken. Maar als het beleid tot een conclusie is gekomen, worden die problemen weggemoffeld, want niets menselijks is ons vreemd. Alleen zijn die problemen er natuurlijk wel en vragen zij ook weer om beleid. Zo wordt de wereld ingewikkelder.

Gekozen is voor een oplossing waarmee het verkeer van Lelystad onder het verkeer voor Schiphol blijft. Het gevolg: laag vliegen over grote delen van het land.

Heldere regelgeving

Het is een misverstand te denken dat bestaande wettelijke structuren compleet zijn, of naadloos aansluiten op andere wetten. Als dat zo was, zouden we met veel minder rechters en juristen toe kunnen.

De bewonersdelegatie constateert dat Nederland wel wetgeving kent voor kleine wijzigingen in het luchtruim rond luchthavens, maar geen adequate regelgeving voor ingrijpender wijzigingen in het luchtruim op wat grotere afstand van luchthavens en op hoger niveau.

Organisatievormen

De vraag is altijd ook hoe je iets organiseert bij de uitvoering. Dat is niet eenvoudig rond Lelystad: op hoger niveau is Eurocontrol (Benelux + Duitsland) de baas, rond Schiphol en het naderingsgebied de LVNL (Luchtverkeersleiding Nederland), terwijl het militaire luchtruim onder CLSK (Commando der Luchtstrijdkrachten) valt.

Er zijn twee ministeries bevoegd: Infrastructuur en Waterstaat en Defensie. De consultatie is deels verlopen via de Alderstafel, maar ook via de wettelijke procedure, met assistentie van Deloitte Consulting. Echt helder lijkt de procedure niet. De bewoners willen graag “een volwassen consultatie en communicatieproces.” (aanbeveling 61)

Politiek draagvlak

De mate waarin beleidskeuzen worden gedragen in de politieke omgeving moet doorgaans blijken uit het openbaar debat in vertegenwoordigende organen. Daarvoor is toetsing nodig door departementale uitvoeringsdeskundigheid, die de plannen overbrengt en vertaalt naar het politieke niveau.

Zoals ik aan het begin van dit verhaal liet zien: als die vertaalslag niet wordt gemaakt, door gebrek aan deskundigheid of andere redenen, ontstaat er een probleem. Het gedrag van Sharon Dijksma was verhelderend. Zij vertelde wat LVNL wilde, niet wat haar ambtenaren wilden. Zelfs de contra expertise liet zij, door LVNL opdragen, “mede namens” haar. Op de dag van haar vertrek was zij openhartig over de reden: ze had geen deskundig weerwerk in huis.

Zo ontstaat aanbeveling 76: een pleidooi om de politiek nog eens te laten kijken. “De politiek kan dan besluiten, in het licht van de veranderde maatschappelijke context om haar eerder (in 2015) genomen besluit tegen het licht te houden. De boodschap van de bestuurders zou kunnen luiden: alvorens wij tot uitvoering over gaan, wilt u zich er van vergewissen dat we daarmee waarlijk doen wat wijs is, met de kennis van nu.” (advies 76)

Is er een alternatief?

Het is een buitengewoon slim geschreven, sterk rapport. Het lijkt mij dat er geen alternatief is, voor de gesuggereerde finale toetsing.

Het is ook een verhaal dat ze zonder veel problemen algemeen geldig laat verklaren en analoog valt toe te passen. Hoe zou dat in dit geval kunnen gaan?

Ik ben geen jurist, maar denk: verdragen hebben toch de status van ‘hogere wet’? Kan dit groei -beleid voor de luchtvaart niet getoetst worden aan de Parijse milieu akkoorden?

Of nog een andere: als het beleid zelf duurzame alternatieven zegt te zoeken voor een vervuilende luchtvaart industrie en een betere balans moet worden gevonden tussen economie en bewoonbaarheid van het omliggende gebied en aantoonbaar is dat daar niet naar is gezocht, wat zou een rechter daar dan van vinden, als deze oppositie daarover zijn oordeel vroeg?

Urgenda heeft dat huzarenstukje geleverd door nalatigheden in het CO-2 beleid voor te leggen aan de Haagse rechter. En met boter en suiker gewonnen. Het lijkt mij toe dat soortgelijke redeneringen hier kunnen worden gevolgd. Ik neem aan dat de jurist van Urgenda, Roger H. J. Cox, in de startblokken staat.

 

Advertenties

Sociale huurwoningen voor beginners


Door: Tom van Doormaal

De PvdA heeft niet veel goed gedaan rond het wonen, in de laatste coalitie met de VVD. Hoe kunnen we dat repareren? Hoe kunnen we een nieuwe agenda bedenken?
Laten we een poging doen een serieus debat in de PvdA te voeren. Ik ben voor eenvoud, mits het niet te eenvoudig wordt.

“Sociale huur” verwijst naar een sociale doelstelling. Sociaal is tegengesteld aan ‘marktconform’, want marktconform is doorgaans niet sociaal of rechtvaardig. Het begrip marktconforme sociale huurprijs is een tegenstrijdigheid, die slordig denken verraadt.

De prijzen op de vastgoedmarkt zijn sterk stijgend. Sociaaldemocraten moeten zich daarover zorgen maken. Als de markt voor vastgoed op hol slaat, is een belangrijke vraag hoe wij dan een goedkoper deel van de woningvoorraad kunnen bewaren voor de doelgroep.

De woningcorporaties hebben geen achterban en geen behoorlijke verhouding met de lokale politiek, zo luidt kritiek. Maar de sociaaldemocraten hebben zelf de vereniging/leden verouderd verklaard en het lokale werkgebied geschrapt, dus dat probleem zelf gemaakt.

De positie van de huurders is ten opzichte van kopers al jaren slechter geworden. De oorzaak daarvan is de lage rente, die direct via hypotheken kopers begunstigt. Een tweede oorzaak is het huurdervijandige beleid, want Blok vond een koopwoning voor iedereen prima.

Onderzoek wijst uit dat de huishoudens in ‘de doelgroep’ en de woningvoorraad in de sociale huursector ongeveer even groot zijn. (circa 2 miljoen) Zou dat niet moeten betekenen dat het beleid er op gericht wordt de goedkope huurwoningen te bewaren voor die huishoudens?

De gemeenten worden geacht met hun corporaties prestatieafspraken te maken, die richting geven. Daar is de laatste decennia aan gesleuteld, zonder betekenisvolle verbetering in de decentralisatie: zou het niet nuttig zijn om serieus na te denken over decentralisatie van de huisvesting en de verbinding van woonlasten met de decentralisaties in het sociaal domein?
Het Rijk heeft sinds de IHS in de jaren zeventig verantwoordelijkheid genomen voor de huurprijzen en de vraagondersteuning daarbij. Is het denkbaar de middelen voor de huurtoeslag te decentraliseren, zodat de gemeente verantwoordelijk wordt voor het huurprijsbeleid?

De rol van het Rijk heeft nog steeds veel centrale elementen: een voorbeeld is het centrale huurbeleid, de gevolgen daarvan voor de lokale woonlasten, regelgeving rond huurrecht en huurbescherming. Kunnen we nadenken over kaders, waarbinnen gemeenten dit lokaal kunnen invullen?

Wat is decentralisatie? Misschien een zorgvuldig vorm gegeven proces waarin Rijk en Gemeente tot formele taakafspraken komen, waarbinnen ieder zijn ding doet, zodat voor het Rijk de systeemverantwoordelijkheid resteert.

Het zijn ongemakkelijke vragen, ik weet het. Maar laten we de tijd in de oppositie gebruiken en investeren in een beleidsterrein dat nog steeds bepalend is voor onze potentiële kiezers.

Uitnodiging presentatie & Pasar malam


 
Linksom! in de PvdA presenteert nieuwe ideeën over een ander financieel en sociaaleconomisch beleid.

Vrijdag 17 november 2017, 16.00 uur, PvdA kantoor Rotterdam, Willem Smalthof 95 Rotterdam

Gerard Bosman presenteert hoe zo’n heel ander, beter beleid eruit zou kunnen zien:

  • Een beter economisch en begrotingsbeleid, niet gericht op zo klein mogelijke overheidsschuld op zo kort mogelijke termijn, maar op minder schulden van mensen en bedrijven, op minder afhankelijkheid van export en de financiële industrie, op meer banen, op meer bestaanszekerheid, op verduurzaming van onze economie en op minder ongelijkheid, in inkomen, vermogen, gezondheid, levensverwachting én kansen
  • Waarom ongelijkheid in Nederland wel een groot en groeiend probleem is en wat we daaraan kunnen doen
  • Een beter belastingstelsel: gericht op eerlijk delen en meer banen
  • Met een Wet basisuitkeringen en basisbanen in plaats van de Participatiewet
  • Met een Plan voor de Arbeid 21e eeuw met investeringen in banen, het eerlijk verdelen van banen en het regelen van vast en eerlijk werk
  • Minder ongelijkheid met beperking inkomensongelijkheid door beperking verschillen tussen hoogste en laagste inkomens, en de topbeloningen verder terug te dringen
  • Met hogere lonen door de inkomens van professionals in de publieke sector en het minimumloon te verhogen
  • Een beter woonbeleid met versterking van sociale huur en aanpak van de woningnood, met betaalbare huren en stoppen met schuldsubsidies
  • Met een beter zorgstelsel zonder marktwerking en eigen bijdragen en risico’s, geheel publiek gefinancierd, efficiënt en effectief, met ruimte voor professionals
  • Met een Nationaal Studiefonds in plaats van studieleningen en collegegelden
  • Met een zekerder pensioenstelsel, met behoud van solidariteit, met een hoger basispensioen (AOW) en een verlaging en differentiatie van de pensioenleeftijd
  • Met een Nationaal armoedeprogramma en een veel beter, humaner en effectiever systeem van schuldhulpverlening en schuldpreventie

Bouwstenen voor een volgend verkiezingsprogramma? Voor een links stembusakkoord?

De plannen worden op 8 november a.s. op hoofdlijnen besproken met Lodewijk Asscher en Gijs van Dijk. Onze Tweede Kamerfractie heeft al een fantastische eerste stap gezet met de gezamenlijk linkse tegenbegroting. Maar er is meer nodig, een echt alternatief.

Help ons de plannen verder te verbeteren, denk en praat mee!

Aanmelding vooraf is niet verplicht, maar wordt wel op prijs gesteld: lsplas620@gmail.com

Aansluitend is er op het partijkantoor in Rotterdam lekker Indonesisch eten en drinken. met o.a. Ga­do­ga­do, Rendang, So­to ajam, nasi rames, nasi koeining, sambal goreng telor, saté en bapao’s.. Uiteraard ook de heerlijke muziek uit de gordel van Smaragd. De gerechten worden bereid door o.a. Marijke, Karin en Hans, thuis in de Indonesiche keuken!

Voor deelname aan de Pasar Malam is een eigen bijdrage van € 7,50 p.p. inclusief welkomstdrankje verschuldigd. PINNEN is mogelijk. De Pasar Malam is van 17:00 tot 20:00 uur. Aanmelden voor de Pasar Malam is nodig: pvda.partijkantoor@yahoo.com
 

Onze PvdA bleek een soort woekerpolis te zijn


 
Door: Gerard Bosman

Mijn inzet in het partijbestuur van de Partij van de Arbeid

Naomi Woltring schrijft in Socialisme & Democratie van oktober 2017 in haar artikel Lessen uit het neoliberalisme: repolitiseer de civil society 1dat sociale bewegingen en hun instituten de neoliberale logica soms onbewust geïnternaliseerd hebben en in hun eigen gelijk opgesloten zitten. Dat lijkt mij een passende beschrijving van de situatie in onze Partij van de Arbeid.

Nog steeds zijn er vele partijgenoten die denken dat persoonlijke autonomie, zelfredzaamheid, eigen kracht kernbegrippen zijn in onze waarden, ziende-blind voor de ontaarding daarvan in dikke ik, egoïsme, terugtrekkende overheid en afbraak van collectieve solidariteit en rechtvaardigheid. Zij geloven nog steeds in dat er geen alternatief was voor het huidige beleid, daarmee Thatcher en Blair volgend, terwijl Corbyn, Sanders en onze Portugese sociaaldemocraten anders laten zien.

Het zijn de partijgenoten die nog steeds denken dat sociaaldemocratische politiek alleen mogelijk is in tijden van hoogconjunctuur, niet als het crisis is. Terwijl het uiteraard geen kunst is om in tijden van voorspoed te investeren in sociale en rechtvaardige politiek, en het er juist in tijden van tegenspoed erop aankomt te staan voor sociaaldemocratische waarden in het concrete politieke handelen. Door juist dan niet de portemonnee van de overheid, maar van de gewone, normale burgers juist dan centraal te stellen, mensen aan het werk te houden en te krijgen, rechten van burgers niet te beperken maar het kapitaal aan te slaan.

Nog steeds geloven deze partijgenoten in dat er een tegenstelling is tussen het landsbelang en het partijbelang. Hedy d’Ancona wees er al op: Alsof het in het landsbelang is dat onze partij daardoor eerst in de gemeenten, daarna in de provincies en het Europarlement en nu ook in het nationale parlement een splinterpartij is geworden, en als we niet oppassen straks ook nog kleiner worden dan de Partij voor de Dieren, Denk en het Forum voor Democratie. Alsof het in het algemeen belang is dat mensen geen links alternatief meer als geloofwaardig konden zien en het maatschappelijk debat mede daardoor steeds rechtser, intoleranter en xenofober is geworden.

Dat Jeroen Dijsselbloem nu alsnog de consequentie trekt van het verlies van onze partij is terecht en te prijzen, al was het beter geweest als hijzelf, maar vooral ook onze partij, die conclusie eerder had getrokken.

Hoogleraar economie Bas Jacobs: “Het saneren van de overheidsfinanciën stond steeds voorop, terwijl de hoge staatsschuld niet de oorzaak van de crisis was maar het gevolg. Het gevoerde begrotingsbeleid betekende volgens het CPB sinds 2011 5 tot 6 procent minder economische groei en het kostte zo’n 360.000 banen. Het had zeker anders gekund. Als er wat minder zwaar was bezuinigd en wat meer was ingezet op het balansherstel van huishoudens, banken en de pensioenfondsen waren al die schulden teruggelopen. De trieste conclusie is: de schuldreductie is niet gelukt. De private schulden zijn hoger geworden en de overheidsschuld is nauwelijks gedaald. We zijn daarbij structureel ongeveer 10 procent aan bruto binnenlands product kwijtgeraakt, waarvan dus 5 tot 6 procentpunt op het conto van de overheid komt. Omgerekend is dat zo’n 40 miljard euro, waarop je 15 miljard aan belastinginkomsten kunt krijgen. Kortom: als we niks hadden gedaan was de begroting na drie jaar ook met 45 miljard verstevigd. Dan was het bezuinigingspakket van 2011-2017 niet nodig geweest.
Lees verder

Algemene politieke beschouwingen

Door: Tom van Doormaal

Echt nodig lijkt een algemene beschouwing niet. Het regeerakkoord is al besproken en het oordeel lijkt bepaald. Het is geen geheel onsamenhangende brei van maatregelen, maar veel visie of verhaal is er niet uit te halen.

Gaan we het land nu sterker maken? De uitvoerende macht is niet echt sterk. De politiek is zijn eigen vijand, zeggen sommigen. Onze wetten zijn ingewikkeld en verandering is lastig. De politiek is verstrikt in die complexiteit en de media meten de onmacht graag uit.

Schiphollen”

In Buitenhof houdt Winsemius het werkwoord “Schiphollen” ten doop: als mensen voortdurend wordt wijs gemaakt dat de luchtvaart kan groeien, terwijl de hinder afneemt, raak je je burgers kwijt. Maar hoe je geluidhinder moet meten, die zich nog niet voordoet, vertelt hij ook niet. Eerlijk zijn helpt: dus de bewindslieden moeten durven zeggen dat de luchtvaart van economisch belang is en de groei geaccommodeerd moet worden. Dus burger, slik je hinder maar…

Maar dat doen we niet. Ik heb hier eerder gefulmineerd tegen het gebrekkige onderscheid tussen bestuur en bureaucratie. Bij de Schiphol problematiek is dat mooi te zien. De bonje over de Lelystad-routes worden getoetst in een second opinion onderzoek, dat door de LVNL “op verzoek van staatssecretaris Dijksma” wordt opgedragen. Wie zou adviseren over de uitkomst van dat onderzoek? Ik denk dat de LVNL, als specialisten veiligheid van V&W, adviseert aan Dijksma. “De slager en zijn eigen vlees…”

Marc Chavannes schreef er acht jaar geleden over: de privatisering van de Nederlandse politiek. Als de politiek het aanvaardbaar vindt dat belangen met elkaar verknoopt raken, dan valt er niet veel meer te sturen. (Niemand regeert, 2009)

Belangen verknoping

Misschien is het niet zo vreemd dat politiek en bestuur voorzichtig zijn met belangen. In de V.S. heerst de schaamteloosheid: het grote geld ondermijnt de democratie en Trump is de media-man, die het volk moet verkopen dat het beperken van de winstbelasting en het beroven van de armen banen zal opleveren.

Bij ons is het niet zo extreem. Onze verkiezingen zijn minder afhankelijk van grote bijdragen van belanghebbende ondernemers en bedrijven. Maar ook wij hebben contact momenten met de grote bedrijven, in energie akkoorden of adviescolleges.

Je kunt het de “deep state” noemen. In Amerika gaat het dan vooral over de ‘agencies’, die vermijden dat de overheidsbureaucratie steeds groter wordt. Ik bedoel bij ons vooral de cultuur: het diep gewortelde denken over hoe iets in het openbaar bestuur behoort te worden aangepakt. Die opvattingen zitten in de departementen, de adviesorganen, de vakbonden, de organisaties en de adviescolleges. Hoe samen te vatten?

“Bij stukjes en beetjes, kalmpjes aan, dan breekt het lijntje niet.” Aan visie hebben we niets. Mark Rutte denkt bij het woord visie aan de oogarts.
Lees verder

Uitnodiging: Studiemiddag Basisinkomen


Door: Tom van Doormaal

Partijgenoten,

Onze oppositie periode is nabij. Het is niet anders. We zullen moeten investeren in voor-denken en niet in na-denken. Wat gaat en wat ging er mis in de sociaaldemocratie? Ik zou zeggen: de relatie tussen overheid en markt, toegespitst op de effectiviteit van interventies op de arbeidsmarkt. Of, minder sociologisch: we zijn wel “van de arbeid”, maar onze arbeidsmarkt loopt vast in gepruts en gebrek aan resultaat.

Daarover moet gedacht worden. Niemand hoeft zich te bekeren tot het basisinkomen, maar laten we eens in discussie gaan over deze gedachte. Zou het kunnen? Zou het wenselijk zijn? Welke gevolgen zijn waarschijnlijk, welke denkbaar? Zijn alle gevolgen positief? Afhankelijk van je geloof, politieke richting, etc. betrekt iedereen onmiddellijk een positie in de discussie. In het zweet des aanschijns zult gij uw brood verdienen. Het is onbetaalbaar. De overheid gaat te veel verdelen. De overheid gaat juist te weinig regelen. Thomas More schreef er over, Thomas Paine ook. Richard Nixon was dicht bij invoering. Hillary Clinton liet het idee los bij gebrek aan cijfers.

Maandag organiseert het NPI in Nieuwspoort een discussie over meer onderzoek. Wetenschap is de grondslag van de vooruitgang. De PvdA zou een nuchtere en inspirerende rol moeten hebben in deze
discussie, die o.a. bij 50plus interesse op roept: flexibele pensionering via een basisinkomen?

Het programma vinden jullie in deze bijlage.

Wie wil mag komen: graag aanmelden via deze link.

Vr.gr. Tom van Doormaal

Uitnodiging workshop Werk & Inkomen


Voorafgaand aan de Politieke Ledenraad en het Congres organiseert Linksom!, samen met tweedekamerlid Gijs van Dijk, een actuele workshop. De workshop gaat over Werk & Inkomen. In de workshop is aandacht voor het Plan voor de Arbeid van Linksom! en de acties/beleid van PvdA Tweedekamer Fractie op het terrein van Werk & Inkomen.

De workshop is openbaar en gratis toegankelijk. De presentatoren zijn: Gijs van Dijk, Marijke van der Schoor en Gerard Bosman.

Datum/tijd: zaterdag 7 oktober, 12:00-13:00 uur.
Plaats: De Woonindustrie, Symfonielaan 1, te Nieuwegein.

Iedere belangstellende is van harte welkom!