Kijk niet alleen in de spiegel


 
Door: Jan Lunsing
 
 
Voor het eerst sinds 1945 hebben de drie grootste politieke partijen in Nederland minder dan 50% van de zetels. Dat is een trendbreuk, want het vorige laagterecord was 2010 toen de grote drie met 56% voor het eerst minder dan 60% van de zetels hadden.

Dit ligt niet alleen aan de PvdA. Er is meer aan de hand in Nederland. Als iets mis gaat, is het goed om in de spiegel te kijken, maar als je niet ook kijkt naar wat er elders aan de hand is, is de kans groot dat je het probleem over  het hoofd ziet.

Hier wil ik u enkele belangrijke trends en oorzaken van het verlies meegeven die niet direct terug te voeren zijn op Hans Spekman, Diederik Samsom, Lodewijk Asscher of andere PvdA-ers. Dat zijn 1) een Europese trend, 2) de peilingen, 3) de stemwijzers en een gevolg 4) grotere fluctuaties. Er zijn er meer, maar deze zijn in ieder geval van belang.

In onderstaande grafiek is te zien hoe de grootste partijen overal in Europa aan de verliezende hand zijn. Deze grafiek is gemaakt op grond van de nationale verkiezingen tien Westeuropese landen en Tsjechië. Het getal achter de landen is wat in de grafiek is meegenomen, de grootste 3 in Nederland, de grootste twee in Verenigd Koninkrijk enzovoort. Tsjechië is overigens pas na de val van de muur meegenomen en in Italië zijn de grote partijen geïmplodeerd en moest een aantal jaren buiten beschouwing worden gehouden. In deze grafiek wordt dom gekeken naar de grootste partijen, dus als een stroming wegvalt en een andere partij de grootste wordt, wordt dat de grootste stroming.


figuur 1: Percentage zetels van nationale verkiezingen van grote twee, drie of vier partijen in Nederland (3), Verenigd Koninkrijk (2), Italië(3), Zweden (3), Zwitserland (3), Frankrijk (2), Duitsland (2), Tsjechië (2), België (4), Spanje (2) en Oostenrijk (2). Tussen haakjes het aantal partijen.

In ieder geval is duidelijk dat niet alleen de PvdA sinds de jaren tachtig kleiner is geworden, maar dat dit geldt voor alle grote politieke stromingen in Europa.

Een totaal andere oorzaak van het probleem waar de PvdA mee kampt zijn de peilingen. De peilingen lieten vlak na de onverwacht snelle stijging bij de vorige verkiezingen – waardoor de PvdA ineens moest meeregeren, een welhaast nog snellere daling zien. Een gevolg was dat vier jaar lang bij elk interview met een prominent PvdA-er eerst werd besproken hoe dat nou kon, waar dat nou aan lag en wat de betreffende politicus er aan ging doen. De boodschap die vier jaar lang op televisiekijkend Nederland werd afgevuurd was: ‘de kiezer vertrouwd u niet meer’. De geïnterviewde politicus die vaak met een plan of een succes naar de studio was gekomen, was dus alvast in het frame neergezet: u bent en in ieder geval uw partij is niet te vertrouwen. Probeer daarna nog maar kiezers te winnen. Het is alsof je als Ajax zijnde elke voetbalwedstrijd met drie tegendoelpunten moet beginnen. Op die manier is het niet eenvoudig kampioen te worden.

Tenslotte zijn er nog de stemwijzers. Dat is een heel mooi en voor iedereen toegankelijk instrument om geheel los van enige kennis te kijken voor welke partij jij bent. Dit werkt hoe je het ook went of keert in het voordeel van kleinere partijen. In vroeger dagen waren er drie stromingen en koos je één van de drie – dat is voor een kiezer al moeilijk genoeg. Je hoefde je daarom maar in drie verkiezingsprogramma’s te verdiepen. Maar tegenwoordig hoef je je helemaal niet in een verkiezingsprogramma te verdiepen, maar wordt je met een computer door tientallen verkiezingsprogramma’s geleid naar de partij van jouw keuze. Zo kom je als je conservatief bent zomaar bij de Forum voor Democratie uit of als je zuinig wilt zijn op het milieu, bij de Partij voor de Dieren. Dat de grote kleiner worden, betekent ook dat de kleine groter worden. En meer.

Dit alles leidt niet alleen tot kleinere grote partijen, maar ook tot grotere fluctuaties. Er is, naast een gestage afname van de grote drie, ook een trend dat kiezers sneller van partij wisselen. In onderstaande tabel zie je een soort toeter waarbij de grote drie steeds grotere bewegingen maken.


figuur 2: Wisseling zetelaantal Tweede Kamer verkiezingen in procenten
Lees verder

Bijeenkomst Linksom


Door: Dick Kalkman

Stemdag en de laatste loodjes van onze campagne. Komende donderdag weten we de voorlopige uitslag. Donderdag gaat ook de ledenkamer (heel kort) open en zaterdag is er in Utrecht een politieke ledenraad. Een afschrift van de uitnodiging daarvoor is te vinden op https://www.pvda.nl/agenda/.

Donderdagavond hebben wij daarom een korte Linksom-bijeenkomst. Dan kijken we uiteraard terug op de campagne, maar spreken vooral over wat ons nu te doen staat. Een goede voorbereiding op onze inbreng in de ledenkamer en op de komende politieke ledenraad. Ongetwijfeld zal er daar gesproken worden over de afgelopen campagne, onze nieuwe Tweede Kamerfractie en de formatie van een nieuw kabinet.

Wij zien jullie graag op donderdagavond 16 maart a.s. van 19.30-21.00 uur op het PvdA partijkantoor, Willem Smalthof 95, te Rotterdam.
Lees verder

Open brief aan de Informateur


Door : Tom van Doormaal

Spannende verkiezingen? Och… Inhoudelijk opwindend? Neuh… En nu verder met de stembus- resultaten, maar hoe? Het ging in de campagne vrijwel niet over de kwaliteit van ons openbaar bestuur, de vernieuwing van het huis van Thorbecke, de overzichtelijkheid van het bestuur, het niveau van samenwerking tussen politiek en ambtelijke organisatie.

Deze tekst is gebaseerd op de gedachte dat politieke partijen en ambtelijke organisatie niet meer in staat zijn een professionele relatie met elkaar te onderhouden. Gevolg: de politieke fragmentatie vertaalt zich in onnuttige complexiteit van regelgeving, want elk politiek compromis moet in de beleidsuitvoering tot zijn recht komen.
Als een proces binnen bepaalde waarden blijft, spreekt de cybernetica van homeostasis: een soort dynamisch evenwicht waarin niets verandert. De verkiezingscampagne leek daar op: er gebeurt van alles en toch verandert er niks.
Met klimmende onvrede zoek je naar wat er nu zo onbehaaglijk en verontrustend is. Is het oog van de beschouwer het probleem? Of ben je niet gek en is de omgeving dat wel? Zo kwam ik terecht bij “Slow politics”, zes uren van interviews in de Balie. (derde blok)
Lees verder

Linkse samenwerking bij kabinetsformatie


Door : Chris Peeters

Als de peilingen een goede voorspelling zijn van de verkiezingsuitslag op 15 maart, dan zouden er wel eens prima mogelijkheden kunnen bestaan voor linkse samenwerking bij de kabinetsformatie.
Ik ga voor het gemak uit van de voorspelling van de Hond (www.peil.nl ) van 5 maart.

Een meerderheidskabinet is zonder linkse deelname niet mogelijk (als we aannemen dat rechtse partijen hun uitspraken handhaven dat ze niet met de PVV willen samenwerken).
Echter, rechts heeft alleen samen met de PvdA geen meerderheid.
Dat voorkomt dat de PvdA opnieuw linkse bijwagen wordt in een rechts meerderheidskabinet
Die meerderheid zou er wel zijn voor rechts met GroenLinks.Maar GroenLinks zal beseffen dat het electorale zelfmoord is om de ongelukkige positie van de PvdA in een rechts kabinet over te nemen.
Ook een meerderheid van rechts met de SP is (net) mogelijk, maar dat ligt niet voor de hand.
Lees verder

De ‘dolle honden’

dogfight_01

Door: Tom van Doormaal

Minister Mattis kwam naar een NATO-bijeenkomst en werd vriendelijk begroet door onze minister Hennis. Zij wilde graag na denken over een inzet in een Amerikaanse poging om zo snel mogelijk definitief af te rekenen met IS. Nu dacht ik dat de Russen, samen met Assad’s troepen, dat klusje bijna hadden geklaard: Mosul is de laatste IS-stad.

Obama heeft het initiatief in het Midden Oosten verspeeld, maar wat er aan vooraf ging – Bush’s invasie in Irak—was geen fraaie oorlog. Terecht dacht Obama dat de Amerikanen moe van de oorlog waren. Nu komt minister Mattis vragen om bijdragen van zijn Europese Nato-partners en in het voorbijgaan wordt ook steun gevraagd voor “boots on the ground” in het Midden Oosten, alsof er geen les is geleerd.

Het is moeilijk te geloven. George Bush stond onder invloed van Cheney, hetgeen veel Irakezen tot de dag van vandaag het leven kost. Nu hebben we Donald Trump, die zijn blunderende en struikelende regering, een “geoliede machine” noemt. Gaan we nu de rommel opruimen van de vorige interventie? Welk risico is er op een reactie van Rusland, of van Iran? De context stemt somber.
Lees verder

De kiezer kiest

kiezen_01

Door: Tom van Doormaal

Het lukte mij niet erg om het gesprek tussen Rick Nieman en Wilders erg boeiend te vinden. De motieven van Wilders zijn te volgen en te begrijpen, maar hij heeft geen oplossingen. Zijn politieke oordeel over de vervreemding tussen de Haagse kaasstolp en de huiskamer klopt ook: maar dat is een verschijnsel zo oud als de democratie en geen sinistere samenzwering van elites.

Het roept toch weer de vraag op wat er aan de hand is in de wereld. Ook na de vorige crisis van 1929 was er een rechtse politieke reactie, vol rancune en nationalisme en vreemdelingenhaat. De geschiedenis herhaalt zich niet, maar vergelijken kan leerzaam zijn. Lodewijk Asscher beval het boek van Philip Roth aan over de samenzwering tegen Amerika. Daarin wint Lindbergh de verkiezingen en niet Roosevelt. Ik trok het uit de kast en kwam er nu wel door heen; tamelijk helderziende en ook griezelige fantasie.
Moeten we bang zijn voor een klimaat, waarin de verkiezingen allemaal in dezelfde richting wijzen? Zijn er tegenkrachten en wat mogen we daarvan verwachten? Een kleine ronde.
Lees verder