Trias politica on trial?


Door: Tom van Doormaal

Het zijn opwindende tijden voor dienaren van het politieke bedrijf. Een nieuwe coalitie lijkt in aanbouw. In mijn vorige tekst op dit platform heb ik de basis van de verhouding tussen politieke bestuurder en de professionele ambtenaar geschetst.

Een thema van betekenis in die verhouding is ook het begrip voor de principes. Welke zijn van belang voor ons systeem?

We werken met de trias politica van Montesquieu. Ruwweg: er is een wetgevende macht, een uitvoerende macht en een rechterlijke macht. Die machten moeten onderscheiden worden en elkaar respecteren.

Geen scheiding maar onderscheiding

We zien politici braaf hun mond dicht houden als een kwestie ‘onder de rechter’ is. Dan werkt het. Maar soms is het minder helder. Een dagje chaos op het spoor en het parlement wil met de minister praten over de treinenloop. Het amuseert me. Toch is er wel reden tot zorg.

Wilders, toch een politicus met een forse achterban, maakt de rechter graag belachelijk, vooral als zijn eigen gedrag wordt beoordeeld. Dan zijn het D66 rechters aan de verkeerde kant van de geschiedenis.
Lees verder

Niet doormodderen, maar voorbereiden op Frans-Duitse versnelling


Door: Chris Peeters

In tegenstelling tot het heersende Europessimisme, zou het zomaar kunnen zijn dat Frankrijk en Duitsland, na hun verkiezingen, samen snel met ingrijpende voorstellen zullen komen voor hervorming van  Europa. De PvdA moet intern een grondig debat voeren over haar stellingname ten aanzien van zulke hervormingen.

In Frankrijk lijkt Macron nu de meeste kans te maken om de volgende Franse president te worden. Zijn campagne is onverhuld pro-Europees. In de Süddeutsche Zeitung  bepleit hij een Europees commissaris voor economische coördinatie, met een flink budget, gecontroleerd door een aparte Eurozone-kamer van het EP, en inkomenstransfers om economische schokken op te vangen.

Lees verder

Het bestaan en PvdA


Door: Jan Wijma

Voor vele PvdA leden en kiezers is de Tweede Kamer verkiezingsuitslag toch beroerd aangekomen. Als het gaat om de bijdrage van de ‘zondigen’ aan dit drama dan lijken zij er weinig woorden aan vuil te willen maken. De verantwoordelijke politici komen dikwijls niet verder dan op te merken dat de afrekening niets anders kan zijn dan een resultaat van miskenning. Het wordt nog net niet gezegd maar de dienaars van het volk en andere bestuurders vinden de kiezer toch een beetje dom. Naar de mening van deze bestuurders waren vele kiezers al snel vergeten dat we de ergste crisis sinds 1929 doormaakten en dankzij hun besluiten het land weer op orde is gebracht. Ook worden kiezers niet vrijgepleit omdat zij te gemakkelijk voorbij zijn gegaan aan de tomeloze inzet van de PvdA in het kabinet. Gezien het krampachtige verweer en de arrogantie moet een mea culpa van de PvdA elite wel uitgesloten worden. En men behoeft zich ook niet voor te stellen dat met de weinige bevlogenheid een nieuw elan gaat ontstaan binnen de PvdA. Gespeend van enig inlevingsvermogen hebben de boekhouders zich jaren weten te bewijzen. Raar en ongeloofwaardig zou het zijn wanneer de inmiddels kleine partij te vaak appelleert aan rechtvaardigheid.

Let wel: er is met de filosofie van de sociaaldemocratie niets mis. Echter, de problemen doen zich voor wanneer zogenaamde volgelingen gaan regeren en wel vanwege een geringe standvastigheid neoliberaal beleid presenteren. Een van de oorzaken van die inconsistentie binnen de ‘arbeiderspartij’ lijkt mij de liefdevolle kruisbestuiving met de aanbidders van het liberale gedachtegoed. Die innigheid met de minnaars van de vrije marktwerking lijkt de PvdA meer schade toe brengen dan goed te doen. Want laten we wel zijn: ‘de roos van de sociaaldemocratie is al aardig verbleekt’. Omdat het proces van afsterven ook in kleine stapjes verloopt lijken velen dat nog niet eens op te merken.
Lees verder

Toekomst PvdA #5 – Politieke inhoud


Door: Dick Kalkman

We schrijven één maand na de voor de Partij van de Arbeid desastreus verlopen verkiezingen. Ook na deze zoveelste nederlaag van de PvdA blijkt er geen gebrek aan meningen over oorzaken en oplossingen te zijn. Solide analyses, oplossingen en onderbouwingen zijn echter schaars. Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Het inzicht begint te komen dat een fundamentele heroriëntatie en vooral structureel anders handelen nodig is. Wat daaraan bijdraagt is het groeiende besef dat de PvdA al tientallen jaren in een neergaande spiraal zit. Ook het krimpen van de electorale basis van de progressieve en/of linkse partijen is een duidelijk signaal.

Oplossingsrichtingen

Dit is het vijfde artikel in de reeks over de toekomst van de PvdA. Het richt zich op het tot stand komen van een nieuwe politieke inhoud.

In de voorgaande artikelen zijn al meerdere oplossingsrichtingen geformuleerd:

– Verandermanagement aanpak;
– De politieke inhoud;
– Voer eerdere besluitvorming uit;
– Zorg voor een goede democratische besturing van de partij;
– Herstel de functiescheiding tussen fracties, partijbestuur en presidium.

Deze oplossingsrichtingen sluiten aan bij het groeiende besef dat het al lange tijd goed mis is met de besturing binnen de PvdA. Een goede besturing is dan ook een oplossingsrichting en een essentiële randvoorwaarde voor herstel. Dit is echter begrijpelijkerwijs voor velen te abstract. Ook ontbreekt het vaak aan kennis over de organisatie en het functioneren van de PvdA. Vandaar dat er in de vorige artikelen ter illustratie en verduidelijking al wat concrete oplossingen zijn aangedragen.

In dit artikel focussen we echter op de politieke inhoud, of beter gezegd, op de weg hoe daar te komen. Daarvoor gebruiken we enige technieken die voor strategievorming gebruikt worden.

Fundamentele vragen

Om de politieke inhoud te bepalen beginnen we bij de meest fundamentele vragen:

– Waarvoor is de PvdA op aarde?
– Wat moet een sociaaldemocratische partij als de PvdA bereiken?

Laten uitgaan van de sociaaldemocratie. De sociaaldemocratie is van oorsprong een parlementair ingestelde variant van de bredere socialistische beweging. Met andere woorden een politieke stroming die langs een democratische parlementaire weg tot een socialistische maatschappij wil komen. U kent vast nog wel vele andere beschrijvingen, maar dit is voorlopig genoeg om enige lastige, maar de afgelopen jaren vaak gestelde, vragen te stellen:

– Is de PvdA in de praktijk nog wel sociaaldemocratisch?
– Klopt het dat de PvdA tegenwoordig in de praktijk sociaalliberaal is?
– Is de PvdA nog wel de enige sociaaldemocratische partij in Nederland?
– Is de sociaaldemocratie klaar met haar werk?
– Welke maatschappij streeft de PvdA eigenlijk na?

Lastige vragen die ongetwijfeld een veelheid van antwoorden zullen opleveren. Vragen die echter vooral aanzetten tot nadenken en inzicht over het doel en de zin van de PvdA.

Bepalen politieke inhoud

Er zijn vele manieren om een politieke inhoud te bepalen. Binnen de PvdA is er geen gebrek aan stukken die over de inhoud gaan. Duizenden stukken zijn er beschikbaar. Een reeks beginselprogramma’s, Van Waarde, een recent verkiezingsprogramma plus vele manifesten, resoluties, studies en talloze artikelen. Er is dan ook meer dan genoeg basis voor een goede politieke inhoud.

Een vraag die dan gelijk gesteld moet worden is: Zijn al die beginselen en programma’s leidend in het dagelijkse politiek handelen? Uit de eerdere artikelen kunt u afleiden dat dit niet altijd het geval is. We komen hier dan ook gelijk bij een aantal bekende punten van kritiek. Geconstateerd wordt dat de PvdA haar beginselen niet meer volgt en richtingloos is.

Ongetwijfeld soms terecht en soms onterecht. Wat echter duidelijk is dat het dagelijkse handelen van de PvdA regelmatig op gespannen voet staat met zowel haar beginselen, haar programma’s als met de verwachtingen die er over de PvdA zijn. Het is zelfs aardig bekend hoe dit schisma is ontstaan. Dit alles is echter niet nieuw. Er zijn dan ook in het verleden diverse oplossingen voorgesteld.

Een vaak gehoorde oplossing is “terug naar de sociaaldemocratie”. Er is echter een maar: Echt sociaaldemocratisch handelen en de socialistische maatschappij mogen dan voor enkelen zonneklaar zijn, het is voor velen geen concreet handvat voor wat te doen, niet te doen of anders te doen. Hoe komen we dan toch tot een concreet handvat? Hoe bepalen we de strategie?
Lees verder

Ideeëngeschiedenis als noodzaak

Door: Tom van Doormaal

Een moment in Buitenhof: Ben Judah vertelt Pieter Jan Hagens over een idee van de Franse presidentskandidaat Macron. Die heeft een idee over de Fransen: ze hebben Lodewijk XVI tegen hun zin vermoord. Dat geeft een schuldgevoel dat bepalend is voor de Franse politiek: ze zoeken een nieuwe koning, die de leegte kan vullen.

Wat vinden we daarvan? Judah vindt het een beetje simplistisch idee: iets voor een scriptie van een eerstejaars student. Maar hij heeft hem even eerder wel een laser-scherp verstand toegeschreven. Pieter Jan Hagens laat het lopen. Mij puzzelt het: wat populisten doen met hun aanhang onttrekt zich wel vaker aan rationele toetsing. Waarom Trump is gekozen, is ook niet te bevatten.

De verwarring bestrijden

We zullen verwarring moeten bestrijden door historische analyse en democratisch debat. Zoals John Rawls zegt: “

“Discussion is a way of combining information and enlarging the range of arguments.”

Ook Jürgen Habermas denkt in deze richting:

“Rational discourse is supposed to be public and inclusive, to grant equal communication rights for participants, to require sincerity and to diffuse any kind of force other than the forceless force of the better argument.”

Het zijn de filosofen, die mijn onrust benoemen over de voortdurende leugens van Trump, zijn gebrek aan rationele voorspelbaarheid. Waarom is dat zo angstaanjagend? Kim Jong Un is volstrekt voorspelbaar en berekenbaar, maar Donald Trump en de zijnen kunnen morgen iets nieuws bedenken en ontkennen dat ze ooit een andere opvatting hebben gekoesterd.

Het is die kwaliteit, die het risico heeft dat we een kernoorlog in struikelen. Daarom is de kwaliteit van het openbaar debat van immens belang en de kefferigheid van Spicer, de voorlichter van Trump, de manifestatie van het kwade.
Lees verder

Onze partij opnieuw uitvinden

Door Gerard Bosman

Er is sinds de verkiezingsnederlaag van 15 maart jl. al veel over geschreven, is er nog een toekomst voor de Partij van de Arbeid?[1] Voor sommigen (zie o.m. Plasterk) is dat niet het geval: snel fuseren met GroenLinks, de enige[2] winnaar op links is voor hen het devies. Dat heeft binnen en buiten onze partij vooral tot terecht hoongelach geleidt: ze zien ons nu aankomen en eerst maar eens de tijd nemen om na te denken. De meeste reacties zien nog wel degelijk een toekomst voor onze partij, maar dan moeten er wel lessen geleerd worden. Ik zelf ben hartstochtelijk voorstander van meer samenwerking op links en ik zie zeker ook een gezamenlijke toekomst – op termijn.

Nu is het inderdaad verstandig eerst maar eens na te denken en met elkaar in gesprek te gaan. Welke lessen moeten er precies geleerd worden en hoe dan? Wat opvalt in de reacties is dat daar nog weinig overeenstemming over is. Sommigen zoeken het vooral in verjonging en vernieuwing van onze politieke stijl, vaak onder verwijzing naar het succes van GL. Anderen zoeken het vooral in de inhoud van ons nationale politiek beleid. Weer anderen menen dat met dat beleid weinig mis was en is, maar dat het beter verkocht had moeten worden. En natuurlijk zijn er die vooral eerst een bijltjesdag willen: na Samsom moeten ook Spekman en anderen zo snel mogelijk opstappen.
Lees verder

De PvdA is tegen belastingontwijking – jaja..

Door: Chris Peeters

De PvdA is in woorden al een paar jaar een fervent bestrijder van belastingontwijking. Het staat in onze verkiezingsprogramma’s, is bevestigd in moties op ledenraden en congressen, en onze woordvoerders en ministers hebben het verkondigd.

Alleen, uit documenten die Trouw op basis van de WOB recent te pakken kreeg bleek dat achter de schermen het tegenovergestelde gebeurde. Onder verantwoordelijkheid van onze minister Dijsselbloem. Het ministerie sloot belastingdeals af met multinationals, waardoor ze nauwelijks belasting betalen. Dat soort deals moet Nederland aan andere lidstaten melden. Maar dat gebeurde niet.

Eerder was al gebleken dat Dijsselbloem in de Europese ministerraad succesvol gelobbied heeft om maatregelen tegen belastingontwijking later te laten ingaan. Daarnaast was Nederland in een ambtelijk comité dat belastingontwijking besprak stelselmatig tegen. Door het vereiste van unanimiteit kon veel beleid vertraagd worden.
Dijsselbloem verdedigde zich door zich te verschuilen achter VVD-dwang. Maar dat is onzin. Het gaat typisch om zaken die binnen het ministerie worden afgehandeld en niet in het kabinet komen.
Lees verder